G. Grondbeleid

Omschrijving

Grondbeleid algemeen

In deze paragraaf staat de gemeentelijke visie op het grondbeleid en de verwachte uitvoering daarvan. Daarnaast worden de verwachte financiële resultaten en de inschatting van de risico’s van de gemeentelijke grondexploitatie complexen gepresenteerd.

De toelichting op de grotere faciliterende projecten is verwoord in de toelichting behorende bij programma 3 - thema Woningbouw en ruimte. Hier staat ook een toelichting op de Omgevingsvisie, welke wij in 2027 gaan actualiseren. De Omgevingsvisie geeft de belangrijkste ruimtelijke kaders voor ons grondgebied en geldt als belangrijk toetsingsdocument voor ruimtelijke initiatieven. Het grondbedrijf heeft in 2027 drie eigen grondexploitatie complexen waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex vastgesteld heeft. Deze grondexploitaties zijn met de jaarrekening 2025 geactualiseerd en vastgesteld door de raad. Zie verderop in deze paragraaf een nadere toelichting op deze complexen.

Over de eventuele fiscale winsten uit de exploitatie van gronden wordt vennootschapsbelasting (Vpb) geheven. Door onze belastingadviseur wordt een zogenaamde quick scan (deze loopt altijd achter) uitgevoerd om te berekenen of er sprake is van een belastingplicht voor de Vpb. De aangifte 2024 is begin 2026 afgerond en de werkzaamheden inzake de quickscan zijn in gang gezet. Uit de scan zal blijken of er voor 2025 een belastingplicht ontstaat. Wij verwachten niet dat er over 2025 een belastingplicht is.

Visie op het grondbeleid

De gemeente Drimmelen staat voor de uitdaging om haar beschikbare ruimte op een verantwoorde en toekomstgerichte manier in te zetten. Met een groeiend aantal inwoners en een dynamische economie is het van essentieel belang dat we zorgvuldig omgaan met de grond die we in bezit hebben. Dit grondbeleid vormt de leidraad voor het beheer en de ontwikkeling van gemeentelijke grond, waarbij we niet alleen kijken naar de behoeften van vandaag, maar ook de ruimte creëren voor de generaties van morgen. We streven naar een balans tussen wonen, werken, recreëren en natuur, met respect voor de specifieke kenmerken van onze gemeente.

Het grondbeleid is een instrument dat ingezet wordt om beleidsdoelen van ruimtelijke ordening, wonen, economie, maatschappelijke ontwikkeling en verkeer en vervoer te realiseren. Dit is vastgelegd in de nota Grondbeleid 2023.

In deze nota staat ook dat wij richtinggevend grondbeleid voeren hetgeen inhoudt dat wij een impactanalyse maken en daarbij beoordelen wat het maatschappelijk en financieel rendement is van een ontwikkeling op onze ambities. Op basis hiervan bepalen wij onze rol en kiezen we voor een actieve rol (waarbij we zelf ontwikkelen), een samenwerkende rol (waarbij we ontwikkelen met marktpartijen) of een faciliterende rol (waarbij we de ontwikkeling volledig aan de markt overlaten). Deze laatste komt het meeste voor.

In 2024 stelde de raad het Programma kostenverhaal en financiële bijdragen 2024 vast. Hierin is vastgelegd hoe we de wettelijke vastgelegde verhaalbare kosten, zoals vastgelegd in de omgevingswet, in rekening kunnen brengen bij de ontwikkelende partij. Eind 2026 wordt de nota kostenverhaal geactualiseerd.

Meerjarenperspectief gebiedsontwikkeling (actief en passief grondbeleid)

In de Omgevingsvisie van de gemeente uit 2021 is het streven aangegeven dat we 150 woningen of meer per jaar toevoegen. Dit is verder geconcretiseerd en uitgewerkt in het in 2022 vastgestelde Programma Wonen 2030 ‘Drimmelen groeit’.

In de periode 2022 t/m 2030 hebben we de ambitie om 1.500 woningen toe te voegen met gemiddeld 200 woningen per jaar.

Om dit te realiseren, werken we met een woningbouwprogrammering van grote tot kleine plannen, waarbij het aantal te realiseren woningen uitgesmeerd is over projecten, kernen en jaren. Waar mogelijk geven we prioriteit aan de grotere woningbouwplannen.

De gemeente Drimmelen heeft zowel actief grondbeleid waarbij de gemeente een eigen grondpositie heeft en faciliterend grondbeleid waarbij de grond in bezit is van de ontwikkelaar maar waarbij een anterieure overeenkomst is afgesloten waarin wij afspraken maken over zowel het kostenverhaal als de voorwaarden die wij stellen aan de gebiedsontwikkeling.

De toelichting en cijfers hieronder van de oplevering en start van de bouw in 2026 en de doorkijk 2027 bevatten zowel actieve als faciliterende projecten.

Oplevering 2026

In 2026 verwachten we 209 nieuwe woningen toe te voegen aan de woningvoorraad van de gemeente. Verder zijn de laatste 4 woonwagens opgeleverd aan de Tuinbouwweg in Made en is de woningcorporatie bezig met een interne verbouwing voor 5 nieuwe sociale huurwoningen in Hooge Zwaluwe. Er zijn ook een aantal ontwikkelingen van 1 of enkele woningen die bijdragen aan de totale realisatie van woningen in 2026. Daarmee komen we voor 2026 op onze ambitie uit om 200 woningen per jaar toe te voegen.

Start bouw 2026

We verwachten voor 276 woningen de start bouw in 2026. Hierin zit voor een deel overlap met bovenstaande alinea qua projecten omdat voor enkele projecten de start bouw en oplevering in hetzelfde jaar liggen.

De start bouw omvat woningen in verschillende prijscategorieën en soorten woningen waaronder onder andere 51 woningen in het plan Made Oost II, 51 zorgappartementen in de Kloosterstraat in Made en 66 woningen van het plan de Biezen III in Lage Zwaluwe.

Doorkijk 2027

Los van de projecten waar de bouw in 2026 van start gaat, zijn er nog andere projecten die in 2027 opgeleverd dan wel gebouwd gaan worden. Het gaat bijvoorbeeld om Verlengde Elsakker, waar 88 woningen na de positieve uitspraak door de Raad van State nu groen licht hebben en in 2027 waarschijnlijk kunnen starten met de bouw.  Er wordt verder gekeken of er een doorstart kan worden gemaakt voor de 70 betaalbare flexwoningen aan de Lageweg in Terheijden.

81 woningen van de Munnikenhof in Terheijden en 211 woningen van de Rietlanden in Drimmelen wachten nog op uitspraak van de Raad van State. De verwachting is wel dat Munnikenhof in 2027 van start kan gaan . Op het project Nieuwstraat Wagenberg (12 woningen) is recent een positieve uitspraak van Raad van State ontvangen waardoor dit plan verder in procedure kan.

We hopen in 2027 met de eerste woningen van Made Noordwest te kunnen beginnen maar dat hangt af van eventuele juridische procedures.

Doorkijk lange termijn

Over de langere termijn ziet de verwachte oplevering van woningen eruit zoals hieronder wordt weergegeven.

Bovenstaande is natuurlijk afhankelijk van externe factoren, zoals bijvoorbeeld juridische procedures die voor vertraging kunnen zorgen.

Meer acuele en gedetailleerde informatie is te vinden in de halfjaarlijkse raadsbrief woningbouw.

Uitvoering actief grondbeleid
Gehanteerde parameters
In de laatste geactualiseerde grondexploitatiecomplexen is in de meerjarenprognoses rekening gehouden met 2% voor de rente vanaf 2027 en met 1,2% voor 2026.

De parameters voor kostenstijgingen baseren we op de jaarlijkse publicatie Outlook Grondexploitaties van bureau Metafoor. Deze publicatie zet de meest recente jaarcijfers en prognoses van toonaangevende instanties op een rij. Zo ontstaat een goed beeld van de kosten- en de grondwaardeontwikkeling in de komende jaren.

De bouwkosten in de woningbouw blijven stijgen, vooral door oplopende personeelskosten en de krapte op de arbeidsmarkt waardoor de ontwikkelaars hun prijzen verhogen. Hoewel de materiaalprijzen iets stabiliseren stijgen de grondwaarden nog steeds.

In de geactualiseerde grondexploitatie projecten is rekening gehouden met verschillende parameters waarvan wij de gemiddelde prijsstijging hebben berekend voor de indexering voor de komende jaren 2026 en verder conform onderstaand overzicht.

Woningbouw indexen 2026 2027 2028 2029
Bouw en woonrijpmaken 3,50% 3,00% 3,00% 2,00%
Plankosten 4,50% 3,00% 3,00% 2,00%

Het percentage opbrengstenstijging wordt voor de nog niet verkochte kavels  in de huidige markt veiligheidshalve gezet op nul procent (0%). De reden hiervoor is dat de gemeente haar bouwkavels tegen de actuele marktwaarde taxeert op het moment van verkoop. Deze marktwaarde wordt bepaald door minimaal 1 onafhankelijke taxateur.

Prognose en jaarresultaat actieve grondexploitaties

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de complexen die tot en met 2026 in exploitatie zijn genomen. Deze complexen worden geactualiseerd met de jaarrekening 2026 en de toekomstige cijfers worden meegenomen in de meerjarenbegroting 2027-2029. Verderop in deze paragraaf worden de genoemde winstnemingen verder toegelicht. Onderstaande tabel geeft de begrote boekwaarde van de verschillende complexen per 31-12-2026 weer.

Geplande einddatum exploitatie Naam Complex Boekwaarde 1-1-2026 Begote uitgaven 2026 Begrote inkomsten 2026 Gegrote winstneming of afsluiting 2026 Boekwaarde 31-12-2026
2028 Dorpshart/Centrumplan Made -137.227 660.177 0 522.950
2028 Norbartstraat-Romboutstraat -115.344 173.452 80.291 -22183
2026 Van Hooydonklaan Willebrordus -311.228 215.607 95.621 0
2026 Tuinbouwweg Made 370.886 217.449 -588.335 0
2028 De Ligne Made 704.413 570.464 465.093 53.861 863.645
511.500 1.837.149 545.384 -438.853 1.364.412
eindjaar

De van Hooijdonklaan wordt naar verwachting per 31-12-2026 afgesloten met een positief saldo van € 95.621. Voor de van Hooijdonklaan hadden al winstnemingen in eerdere jaren plaatsgevonden van € 280.929 zodat het uiteindelijke positieve eindresultaat wordt begroot op € 376.550.

Voor de Ligne wordt per 31-12- 2026 een winstneming geraamd van € 53.861. Dit is de eerste berekende winstneming van dit project.

 De Tuinbouwweg (negatief eindresultaat van € 588.335 wordt per 31-12-2026 afgesloten. Voor het negatieve resultaat is een bedrag opgenomen in de voorziening verlies.

Voor de komende jaren worden nog de volgende uitgaven en inkomsten verwacht op de grondexploitatiecomplexen, weergegeven in onderstaande tabel.

Geplande einddatum exploitatie Naam Complex Boekwaarde 1-1-2026 Geraamde uitgaven 2026 Geraamde inkomsten vanaf 2026 Verwacht resultaat bij afsluiting
2028 Dorpshart/Centrumplan Made -137.227 1.511.420 0 1.374.193
2028 Norbartstraat-Romboutstraat -115.344 1.237.199 800.194 321.661
2026 Van Hooydonklaan Willebrordus -311.228 215.607 0 -95.621
2026 Tuinbouwweg Made 370.886 217.449 0 588.335
2028 De Ligne Made 704.413 1.187.780 2.481.213 -589.020
511.500 4.369.455 3.281.407 1.599.548

Voorziening verlies

Met de verwachte negatieve resultaten wordt al rekening gehouden in de voorziening verlies grondexploitaties. Het is voorgeschreven om zodra het verlies zich voordoet hier een voorziening voor te creëren t.l.v. het resultaat van het jaar waarin het zich voordoet. In 2025 was een storting van € 271.552 nodig om de nu verwachte verliezen te kunnen dekken. Deze storting wordt gedaan vanuit de reserve grondexploitatie. Met de jaarrekening 2026 wordt opnieuw berekend of een storting in de voorziening verlies noodzakelijk is.

Naam Eindjaar Stand per 1-1-2025 Toevoeging in 2025 Eindstand per 31-12-2025
Dorpshart 2028 1.338.602 35.591 1.374.193
Norbartstraat-Romboutstraat 2028 307.344 14.317 321.661
Tuinbouwweg 2026 366.691 221.644 588.335
2.012.637 271.552 2.284.189

Winstnemingen en positieve afsluitingen

Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het verplicht om winstnemingen te berekenen en te verwerken in grondexploitaties waarbij een positief eindresultaat wordt verwacht. De hoogte van deze winstneming in een jaar wordt bepaald d.m.v. de voorgeschreven POC-methode. De positieve winstnemingen worden gestort in onze algemene reserve grondexploitatie.

In onderstaande tabel zie u de genomen winstnemingen tot en met 2025 en de te nemen begrote winstnemingen over 2026, 2027 en 2028.Deze winstnemingen worden gestort in de reserve grondexploitatie.

Project nr. Omschrijving Reeds genomen Reeds genomen Reeds genomen Nog te nemen winstnemingen
2023 2024 2025 2026 2027 2028 Totaal
G.005 De Ligne € - € - € - € 53.861 € 189.331 € 345.828 € 589.020
G.007 Van Hooijdonklaan € 75.645 € 205.284 € 95.621 € 376.550
€ - € 75.645 € 205.284 € 149.482 € 189.331 € 345.828 € 965.570

Risico's

Bij elke actualisatie van een grondexploitatiecomplex worden de tot dan bekende ingeschatte risico’s en kansen geanalyseerd en zo nodig bijgesteld. De risico’s voor de lopende grondexploitatiecomplexen zijn per 31-12-2025 berekend op € 424.341. Bij de inschatting van de risico’s wordt gekeken naar de financiële, juridische, technische en ruimtelijke risico’s die de gemeente loopt en hierop wordt een verdeelsleutel toegepast. Het risico neemt af gedurende de looptijd van de exploitatie. In onderstaande tabel is de inschatting van het risico per complex weergegeven.

G.003 Dorpshart Made € 49.824
G.005 De Ligne € 130.907
G.006 Norbartstraat € 209.323
G.007 Van Hooydonklaan € 16.286
G.009 Tuinbouwweg € 18.001
€ 424.341

Algemene reserve grondexploitaties

De Algemene Bedrijfsreserve Grondbedrijf dient als buffer voor de activiteiten van het grondbedrijf en is zo doende een vereveningsreserve voor de actieve grondexploitatiecomplexen.

De risico’s welke uit het grondbedrijf voortvloeien, worden door deze reserve opgevangen.  De reserve wordt gemaximeerd op de omvang van de risico's van de actieve grondexploitaties plus de vastgestelde reserve van € 450.000.

De voeding in deze reserve bestaat uit de stortingen van de verplichte winstnemingen in de grondexploitaties voortvloeiende uit de voorgeschreven POC-methode. Onttrekkingen bestaan uit de stortingen in de voorziening verlies grondexploitaties en een jaarlijkse opname van € 150.000 t.g.v. de exploitatie voor de kosten van het opstarten van nieuwe projecten. Mocht het saldo van de reserve boven de optelsom van de ingeschatte reserve komen, dan wordt het meerdere gestort in de algemene reserve.

2025 2026 2027 2028
Werkelijke Werkelijke Werkelijke Werkelijke
storingen en storingen en storingen en storingen en
Omschrijving Beginstand Ontrekkingen Ontrekkingen Ontrekkingen Ontrekkingen Totaal
Stand 01-01-2025 € 699.371
Winstnemingen € 394.947 € 149.482 € 189.331 € 345.828 € 1.079.588
Verliesnemingen € -271.552 € -271.552
Opname t.b.v. opstarten nieuwe projecten € -150.000 € -150.000 € -150.000 € -450.000
€ 699.371 € 123.395 € -518 € 39.331 € 195.828 € 358.036
Stand per 31-12 van het jaar € 822.766 € 822.248 € 861.579 € 1.057.407 € 1.057.407
Omvangingeschatte risico's € 424.341,00
Vastgestelde reserve € 450.000,00
Maximale reserve € 874.341,00

Toelichting vastgestelde grondexploitaties

Algemeen

Met de jaarrekening 2025 zijn alle actieve grondexploitatieprojecten geactualiseerd en de begrote cijfers voor de komende jaren bijgesteld. Met de najaarsnota 2026 worden alleen grote mutaties verwerkt. Een totale actualisatie van de lopende actieve grondexploitatieprojecten, inclusief rente- en indexwijzigingen, vindt plaats met de jaarrekening 2026.

Hieronder vindt u een toelichting per grondexploitatie

Dorpshart Made (geplande afsluiting 31-12-2028)

In januari van 2021 heeft de gemeenteraad een grondexploitatie vastgesteld voor de ontwikkeling van het Dorpshart in Made. In 2023 zijn gronden voor woningbouw bouwrijp aan de ontwikkelaar verkocht. Op dit moment vindt de bouw van het appartementencomplex met 26 appartementen op de locatie van voorheen het Sociaal Cultureel Centrum de Mayboom plaats. Deze appartementen worden in het vierde kwartaal van 2026 opgeleverd. In augustus 2026 wordt ook gestart met de tweede fase van de aanleg van de openbare ruimte, om te beginnen de tuin boven op de parkeergarage van het appartementencomplex. Daarna volgt de herinrichting van het gebied tussen het gebied tussen de Kerkstraat, Kloosterstraat en het Gaymansplantsoen   Naar verwachting zijn de werkzaamheden in het voorjaar van 2027 afgerond.

Norbartstraat – Romboutsstraat Made (geplande afsluiting 31-12-2028)

In september 2023 is de grondexploitatie vastgesteld voor de ontwikkeling Norbartstraat – Romboutstraat in Made (IKC de Stuifhoek e.o.). In december 2023 is het bestemmingsplan voor deze gebiedsontwikkeling door de gemeenteraad vastgesteld. In 2024 is de bouw van de school met daarop 9 appartementen aanbesteed en is een deel van de school gesloopt om ruimte te maken voor het integraal kindcentrum (IKC) de Stuifhoek. De bouw is in februari 2025 gestart. Het IKC is in juli 2026 opgeleverd en wordt met ingang van schooljaar 2026-2027 in gebruik genomen. De appartementen op het gebouw zullen in september 2026 worden opgeleverd. Na de sloop van de oude school wordt het gebied verder ingericht. Er worden hier, naar verwachting in 2027, nog 10 grondgebonden woningen gerealiseerd. De gronden voor dit deel van de ontwikkeling worden aan een marktpartij verkocht. Hiervoor is medio 2026 een biedingsprocedure doorlopen. De effecten hiervan zullen verwerkt worden in de najaarsnota 2026.

Van Hooijdonklaan Lage Zwaluwe (geplande afsluiting 31-12-2026)

Voor de Van Hooijdonklaan (vm. Willibrordusschool) in Lage Zwaluwe is in mei 2023 het bestemmingsplan inclusief grondexploitatiecomplex vastgesteld. Het plan voorziet in de bouw van in totaal 39 woningen in de plannen D'n Olm (grond van derden) en Willibrordushof (eigen grond, 26 woningen) en is winstgevend. In december 2024 is de grond bouwrijp verkocht aan de ontwikkelaar. Beide plannen zijn inmiddels gebouwd.  De woningen in het plan Willibrordus zijn in 2026 opgeleverd; op 3 september 2026 is het openingsmoment. Vervolgens zal het openbaar gebied worden overgedragen waarna de plannen financieel kunnen worden afgerond.

Tuinbouwweg Made (geplande afsluiting 31-12-2026)

Voor de Tuinbouwweg in Made is in november van mei 2023 het bestemmingsplan inclusief grondexploitatiecomplex vastgesteld. Het plan omvat de uitbreiding van de woonwagenlocatie met zes standplaatsen. De verkoop van de grond aan de woningbouwcorporatie is in 2024 bekrachtigd. Het bouw- en woonrijp maken van de gronden is gereed. De zes woonwagens zijn inmiddels geplaatst.

De Ligne Made (geplande afsluiting 31-12-2028)

De raad heeft in oktober 2025 het grondexploitatiecomplex vastgesteld met een huidig verwacht positief resultaat van € 597.000 aan de Stuivezandsestraat voor de bouw van 21 duurzaam verplaatsbare woningen (in samenwerking met Woonvizier) en 11 woningbouwkavels. De opbrengsten uit de grondverkoop voor de sociale huurwoningen zijn doorgeschoven naar 2026. Daarnaast laat de ontwikkeling van de 11 woningbouwkavels langer op zich wachten, omdat de aanbestedingsprocedure nog moet worden doorlopen.