B. Financiële positie

Met het vaststellen van de begroting autoriseert de raad het college tot het doen van uitgaven per programma tot de bedragen van het overzicht van baten en lasten voor het betreffende begrotingsjaar. In de programma’s zijn echter ook de investeringsplannen voor het begrotingsjaar opgenomen, die voor meerdere jaren ná dat begrotingsjaar nog lasten met zich meebrengen. Met het vaststellen van de begroting worden ook de beleidsprogramma’s en de daarvoor opgestelde investeringsplannen voor het komende begrotingsjaar geautoriseerd. Daarmee autoriseert de raad tevens eventuele aanverwante investeringen en bijbehorende lasten in de begrotingsjaren 2028-2030. Voor de volledige lijst aan investeringen die de raad autoriseert, verwijzen wij naar bijlage 3. Investeringsprognose.

Investeringen 2027
Voor 2027 is een totaalbedrag aan investeringen geraamd van € 9,01 miljoen.  De investeringen in riolering en afval (€ 4,43 miljoen in 2027) zijn gedekt door de tarieven. In bijlage 3 is de investeringsprognose voor de jaren 2027 tot en met 2030 opgenomen. Bijlage 4 bevat de gehanteerde afschrijvingstermijnen. De gewijzigde en nieuw toegevoegde investeringen voor jaar 2027 zijn toegelicht. De investeringen van de gemeente worden aanbesteed op grond van de Europese en nationale wet- en regelgeving en het gemeentelijk inkoop- en aanbestedingsbeleid.

Het eerste jaar van afschrijven van de investeringen is gebaseerd op het eerste jaar na het aangegeven jaar van oplevering (zie bijlage 3.).

Het grootste verschil tussen reserves en voorzieningen is dat de gemeenteraad bij reserves meer vrijheid heeft om te beslissen waarvoor het geld wordt gebruikt. Daarom worden reserves gezien als eigen vermogen. Als de gemeenteraad geld reserveert voor een specifiek doel, dan heet dat een bestemmingsreserve.  Voorzieningen zijn gekoppeld aan specifieke verplichtingen. Hoewel de raad het beslisrecht heeft om een voorziening in te stellen, heeft de raad geen vrijheid in de besteding van deze middelen.  

Reserves
In onderstaand overzicht staat de verwachte stand en verloop van alle reserves. De beginstand 2027 is gebaseerd op de vermoedelijke omvang van de reserves eind 2026.

Toelichting reserves

A. Algemene reserve
Algemene reserve
Aan de algemene reserve is geen concrete bestemming gegeven, maar dient voor:
•    het waarborgen van de continuïteit;
•    het opvangen van echt onvoorziene uitgaven, zoals schadeclaims, garanties geldleningen etc.;
•    het afdekken van incidentele tekorten van enig jaar (om schommelingen in de exploitatie op te vangen); 
•    eenmalige uitgaven en als dekking voor investeringen (geen vervangingsinvesteringen);
•    het opvangen van potentiële risico's. De algemene reserve maakt deel uit van het weerstandvermogen.

B. Bestemmingsreserves
Reserve Kapitaallasten 
Deze reserve is gevormd ter dekking van het afschrijvingsgedeelte van de kapitaallasten van specifiek door de raad besloten investeringen. De omvang is gebaseerd op de boekwaarde van de investeringen en de omvang van gevoteerde kredieten waarvan de afschrijvingen onttrokken mogen worden uit de reserve kapitaallasten. 

Reserve Toerisme en recreatie
De reserve dient voor het uitvoeren van de projecten zoals opgenomen in het beleidsplan Toerisme en recreatie (uitvoeringsprogramma). Alle in enig jaar niet uitgegeven middelen worden toegevoegd aan de reserve Toerisme en Recreatie die vervolgens weer bij de Voorjaarsnota kunnen worden ingezet

Reserve Kunst
Deze reserve is bestemd voor het onderhoud van kunstwerken in openbare ruimte in de gemeente Drimmelen.

Reserve Landschappelijke inpassing
Het versterken van de aanwezige natuur-, landschappelijke, ruimtelijke en functionele waarden en kwaliteiten. Bijdragen aan projecten waarmee een kwaliteitsverbetering van de omgeving kan worden gerealiseerd. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen wil de provincie dat de initiatiefnemer zorgt voor een kwaliteitsverbetering van het landschap om daarmee het verlies aan omgevingskwaliteit te beperken. Dit uitgangspunt geldt voor ontwikkelingen buiten bestaand stedelijk gebied én buiten de ecologische hoofdstructuur en maakt de principes van ontwikkelingsplanologie toepasbaar. Concreet betekent dit dat passende functies zich kunnen ontwikkelen als er ook een prestatie voor het landschap tegenover staat. In principe wordt uitgegaan van de realisering van een fysieke prestatie op de projectlocatie en/of de directe projectomgeving. Indien dat niet mogelijk is, dient door de initiatiefnemer het vereiste resterende bedrag te worden gestort. Rekening houdend met de impact op de omgeving worden drie categorieën van ruimtelijke ontwikkelingen (met de bijbehorende kwaliteitsverbetering) onderscheiden en een bijdrage bepaald aan deze reserve o.b.v. regelgeving van de provincie Noord-Brabant.

Reserve Herstel civiele kunstwerken havens        
Bij inspecties in 2016 is gebleken dat de civiele kunstwerken in drie havens van de gemeente Drimmelen dringend aan onderhoud toe zijn. De inzet ervan is afhankelijk van de uitvoeringswerkzaamheden aan de waterkeringen door het Waterschap.

Reserve Groenaanleg
Het bieden van de mogelijkheid om gekoppeld aan de uitgifte van grond voor rode (stedelijke) functies per m2 een bedrag in deze reserve te storten en dit bedrag in te zetten voor kwaliteitsverbetering in het buitengebied (inclusief kernrandzones). Bijdrage van belanghebbenden die een woningbouwproject in de gemeente Drimmelen willen realiseren of door verkoop van gronden middels een opslag op deze  te ontwikkelen grond of te verkopen grond:
€ 5 per m2 uit te geven of te ontwikkelen grond voor Woningbouw / bedrijventerrein op uitbreidingslocaties;
€ 2 per m2 uit te geven grond of te ontwikkelen grond op inbreidingslocaties.
Ten behoeve van kwaliteitsverbetering elders in het buitengebied in de vorm van landschapsontwikkeling en groenaanleg. Dit moet worden bewerkstelligd door het versterken van de groen/blauwe identiteit en het realiseren van een duurzaam en vitaal platteland, voortkomend uit het gebiedsplan Wijde Biesbosch.

Reserve Geprogrammeerd onderhoud gebouwen
Het geprogrammeerd onderhoud van gemeentelijke gebouwen is gebaseerd op een meerjarige onderhoudsprognose waarbij het periodiek terugkerende onderhoud voor een periode van 10 jaren in beeld wordt gebracht. Daarvan worden vervolgens de eerste 4 jaren vertaald in begrotingsramingen. Medio 2026 is de actualisatie van dit onderhoudsplan voorzien. Omdat er nog geen actueel onderhoudsprogramma is vastgesteld is voor de tussentijd een bestemmingsreserve gevormd bij de jaarrekening 2025. Vooralsnog is de reserve bedoeld om pieken en daling in het geprogrammeerd onderhoud van gemeentelijke gebouwen op te vangen. 

Reserve Betaalbare woningbouw/realisatiestimulans
Het geld dat ons afgelopen jaar (2025) en de komende jaren (t/m 2029) toekomt vanuit de Realisatiestimulans dient, ook volgens het Rijk, ingezet te worden ten behoeve van de stimulering van de volkshuisvesting in onze gemeente.  Bij de vaststelling van de jaarrekening 2025 is, conform gemaakte afspraken en de raadsbrief over de realisatiestimulans, een bestemmingsreserve betaalbare woningbouw gevormd. Deze bestemmingsreserve dient ertoe een impuls te geven aan de opgave realiseren betaalbare woningen, in het bijzonder in de goedkope koopsector en met name in de sociale huur. 

Reserve Pensioenstelsel Politieke Ambtsdragers
De gemeente heeft een voorziening voor de toekomstige pensioenverplichtingen ten aanzien van (voormalige) bestuurders op grond van de Algemene pensioen- en uitkeringswet politieke ambtsdragers (Appa). Deze voorziening is actuarieel bepaald en jaarlijks herijkt op basis van actuele parameters zoals rente, sterftekansen en verwachte uitkeringsduur. Met de inwerkingtreding van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) wijzigt het Nederlandse pensioenstelsel ingrijpend. Voor politieke ambtsdragers betekent dit dat de huidige Appa-pensioenregeling naar verwachting per 1 januari 2028 zal worden aangepast en geïntegreerd in het nieuwe pensioenstelsel.

De gemeente volgt de landelijke ontwikkelingen rondom de Wet toekomst pensioenen en de uitwerking daarvan voor politieke ambtsdragers nauwgezet. Zodra er meer duidelijkheid bestaat over de transitie en de financiële consequenties, zal dit worden verwerkt in de waardering van de voorziening en toegelicht in de jaarrekening. Vooruitlopend op de financiële effecten voor de omvang van de voorziening is het gewenst om te anticiperen op toekomstige bijstellingen en risicoafdekking. Vandaar dat bij de jaarrekening 2025 deze bestemmingsreserve is gevormd. 

Reserve Huisvesting Aandachtsgroepen
Gelet op het feit dat de gemeente Drimmelen nog een wettelijke opgave heeft op het gebied van huisvesting en de onzekerheid over het al dan niet verlengen van tijdelijke financieringsstromen vanuit het Rijk wordt voorgesteld het in 2025 gerealiseerde voordeel op de huisvesting aandachtsgroepen van € 615.000 op te nemen in een bestemmingsreserve. In de loop van 2026 zal een nadere uitwerking van de voorwaarden worden voorgelegd.

C. Reserves grondexploitaties
Reserve Algemene bedrijfsreserve grondbedrijf
De Algemene Bedrijfsreserve Grondbedrijf dient als buffer voor de activiteiten van het grondbedrijf en is zodoende een vereveningsreserve voor de actieve grondexploitaties. De risico’s welke uit het grondbedrijf voortvloeien, moeten door deze reserve worden opgevangen.  De reserve wordt gemaximeerd op de omvang van de risico's van de actieve grondexploitaties plus de vastgestelde reserve van € 450.000. In de begroting wordt jaarlijks € 150.000 gealloceerd voor het opstarten van projecten waartoe besloten is. De voeding in deze reserve bestaat  uit de stortingen van de verplichte winstnemingen in de grondexploitaties voortvloeiende uit de voorgeschreven POC-methode. Onttrekkingen bestaan uit de stortingen in de voorziening verlies grondexploitaties.

Reserve Bovenwijkse voorzieningen
In het programma Kostenverhaal en financiële bijdragen 2024 zijn regels opgenomen voor de bijdrage voor de fysieke leefomgeving waar de Bovenwijkse voorzieningen onder vallen. Het Programma voldoet aan de vereisten uit hoofdstuk 13 van de Omgevingswet. Deze wet geeft de ruimte om kosten van bovenwijkse voorzieningen t.l.v. nieuwbouwontwikkelingen te brengen.
Het gaat om gevolgen voor de fysieke leefomgeving door het ontwikkelen van ruimtelijke plannen voor o.a. wonen, bedrijven, maatschappelijke ruimtes, etc. Deze gevolgen worden uitgedrukt in geld en naar toerekenbaarheid, profijt en proportionaliteit ten laste van de te ontwikkelen planinitiatieven gebracht. kosten die de gemeente maakt als gevolg van een ruimtelijk initiatief worden verhaald op de veroorzaker i.c. de initiatiefnemer en gestort in de reserve.

Voorzieningen worden op grond van artikel 44 BBV gevormd voor:

• verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op balansdatum onzeker is doch redelijkerwijs te schatten en bestaande risico’s op balansdatum ter zake van verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs te schatten is.
• kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt maar de oorsprong hebben in het begrotingsjaar of een eerder begrotingsjaar en de voorziening strekt tot kostenegalisatie.
• van derden verkregen middelen die specifiek besteed moet worden.

Alle voorzieningen zijn voor de daarvoor bestemde doelen in zijn geheel beklemd.

Toelichting voorzieningen

A. Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's
Voorziening wet APPA
Voor de pensioenverplichtingen van zittende en voormalige wethouders, die de pensioenverplichting nog niet hebben bereikt, dient een voorziening te worden gevormd. Het doel is om een toereikende voorziening aan te leggen voor de pensioenrechten van wethouders, zoals vereist door de Wet APPA. Hiermee wordt beoogd de financiële consequenties van de waardeoverdracht van pensioenen van wethouders te waarborgen.

Voorziening uitkeringsverplichtingen personeel/voormalig personeel
De voorziening voor uitkeringsverplichtingen aan oud-personeel is bedoeld om de kosten van uitkeringen en andere afspraken met voormalige medewerkers te dekken. Deze voorziening wordt in het jaar van het besluit gevormd om toekomstige lasten te verminderen. Als een medewerker wordt ontslagen, zijn we volgens de regels verplicht om een voorziening te treffen voor de kosten die daarmee gepaard gaan. Dit zijn meestal de salariskosten voor de periode die wettelijk is afgesproken. 

Voorziening vervroegd uit dienst treden (zware beroepen)
In de voorjaarsnota 2026 is een voorziening gevormd voor de Regeling vervroegd uittreden (RVU) ter grootte van € 80.000. Als gevolg van deelname aan de RVU ontstaat een meerjarige verplichting. Conform de regelgeving dient hiervoor een voorziening te worden getroffen, waarvan de omvang gelijk dient te zijn aan de omvang van de toekomstige verplichting en daarmee de lasten kunnen worden toegerekend aan de periode waarover de verplichting bestaat. De lasten die verband houden met het vormen van de voorziening zijn onderdeel van de exploitatiecijfers binnen overhead.

Voorziening Spaarverlof
Per 1-1-2023 hebben medewerkers recht op verlofsparen, zoals afgesproken in de cao Gemeenten. Dat betekent dat medewerkers hun verlof mogen sparen voor bijvoorbeeld pensioenvervroeging. Het is een wettelijke verplichting om voor verlofsparen een voorziening in te stellen. 

Voorziening verliezen grondexploitatie
Deze voorziening is ten behoeve van de te verwachte verliezen actieve grondexploitaties. Voor een inhoudelijke toelichting verwijzen wij naar paragraaf G. Grondbeleid.

B. Voorziening voor onderhoud
Voorziening onderhoud gebouwen (Planon)
Deze voorziening is via het gebouwbeheerssysteem, Planon, erop gericht het onderhoud van de gemeentelijke eigendommen te waarborgen op een bepaalde conditiescore. De gemeentelijke eigendommen zijn geïnspecteerd conform systematiek NEN 2767 met vaststelling van de bijbehorende conditiescores. Deze onderhoudsvoorziening is eveneens toegelicht in de paragraaf C. Onderhoud kapitaalgoederen. Actualisatie van het meerjarig onderhoudsplan is medio 2027 voorzien.

Voorziening onderhoud wegen
Groot onderhoud wordt bekostigd vanuit de hiervoor gevormde voorziening en wordt opgenomen in het beheer- en uitvoeringsplan wegen. Deze werkzaamheden zijn gericht op het verlengen van de levensduur van verhardingen en het behouden van het gewenste kwaliteitsniveau. De vorming en inzet van de voorziening dient met name om de pieken en dalen in het uitvoeringsprogramma op te vangen. Groot onderhoud aan elementenverhardingen wordt veelal gecombineerd met integrale projecten, zoals rioolvervangingen en herinrichtingen van de openbare ruimte. In 2027 vindt tevens een nieuwe inspectieronde van het gemeentelijke wegennet plaats. De onderhoudsvoorziening is eveneens toegelicht in de paragraaf C. Onderhoud kapitaalgoederen.

Voorziening groot onderhoud sportparken
De gemeenteraad heeft op 9 juli 2026 op basis van nieuwe beleidsuitgangspunten een beheerplan voor de sportparken vastgesteld. Met ingang van 2027 werken we met een plan dat voorziet in het groot onderhoud aan de natuurgrasvelden en is hiervoor een voorziening gevormd. De investeringen nemen we op in het investeringsplan. Hierbij hanteren we de spelregels van het BBV en dit plan wordt elke 5 jaar volledig geactualiseerd en voorgelegd aan de raad.

C. Voorzieningen voor door derden beklemde middelen
Voorziening Riolering
Deze voorziening is ingesteld als egalisatievoorziening. Bij de jaarrekening wordt het resultaat van werkelijke lasten en baten verrekend met de voorziening in het kader van 100% kostendekkendheid. Bij vaststelling van de tarieven wordt deze voorziening ingezet (zie ook paragraaf B. Lokale heffingen).

Voorziening Afvalstoffenheffing
Deze voorziening is ingesteld als egalisatievoorziening. Bij de jaarrekening wordt het resultaat van werkelijke lasten en baten verrekend met de voorziening in het kader van 100% kostendekkendheid. Bij vaststelling van de tarieven wordt deze voorziening ingezet (zie ook paragraaf B. Lokale heffingen).

Voorziening BIZ (Bedrijven Investerings Zone)
De gemeente int de bijdragen van de ondernemers ten behoeve van het BIZ en dient deze door te betalen (onder gestelde voorwaarden) aan de vereniging (zie ook paragraaf B. Lokale heffingen).

Omschrijving

Voor de investeringsplannen en exploitatie van 2027 tot en met 2030 wordt een financiering van ongeveer € 32 miljoen verwacht. De voornaamste investeringen zijn voor projecten gerelateerd aan (vervangen) van riolering.  De financiering zal vooral langlopend worden aangetrokken. Voor zover sprake is van kortdurende liquiditeitstekorten, wordt getracht deze met kasgeldleningen te financieren. Voor verdere uitleg en onderbouwing verwijzen u naar de Paragraaf D. Financiering.

Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen zijn de toekomstige uitkeringen aan huidige en voormalige bestuurders, en aan personeel dat momenteel of in het verleden voor de gemeente heeft gewerkt. Volgens het Burgerlijk Wetboek 2, titel 9, moeten bedrijven financiële voorzieningen treffen voor deze verplichtingen. Omdat gemeenten een speciale rol hebben, is hier een uitzondering op gemaakt in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).

Deze uitzondering houdt in dat:
 •    Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen op een vergelijkbare manier als gewone kosten in de begroting worden opgenomen en in de jaarrekening worden verantwoord.
 •    Er elk jaar een uitleg over deze verplichtingen moet worden opgenomen in de toelichting op de begroting en jaarrekening (artikel 20.2 BBV).
 •    Gemeenten hierdoor geen extra financiële voorzieningen hoeven te treffen (artikel 44.3 BBV).
Hieronder volgt de verplichte uitleg volgens artikel 20.2 van het BBV over de arbeidskosten gerelateerde verplichtingen die relevant zijn voor het begrotingsjaar.

In de geprognosticeerde begin- en eindbalans wordt een beeld geschetst van de uitwerking op de balanspositie in de periode 2027 t/m 2030 op basis van de huidige uitgangspunten. Voor 2026 is voor het saldo uitgegaan van de voorjaarsnota. Dit saldo wordt geactualiseerd bij de najaarsnota 2026. Voor een verduidelijking van de bestanddelen van het eigen vermogen, zie B2. Stand en verloop van de reserves en voorzieningen. 

Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven van de overheid. Het laat zien of er in een jaar meer geld is uitgegeven dan ontvangen, of dat er juist geld is overgehouden. Dit saldo helpt om te begrijpen hoe de financiële situatie van de gemeente zich ontwikkelt.

Het EMU-saldo van de lokale overheid telt mee voor het totale EMU-saldo van de overheid. Het is verplicht om dit saldo weer te geven, zodat er een duidelijk overzicht is van de financiële situatie. De cijfers worden ook aan het CBS gegeven. Het is belangrijk om het EMU-saldo goed in de gaten te houden volgens de Wet houdbare overheidsfinanciën (HOF).

Volgens de BBV-regels moet de begroting informatie bevatten over de ontwikkeling van het EMU-saldo van het vorige jaar, het huidige jaar en de drie daaropvolgende jaren.