Paragrafen

De risicokaart hieronder laat zien hoe de risico's zijn verdeeld op basis van de kans dat ze optreden en de mogelijke financiële impact. In totaal hebben we 47 risico's in kaart gebracht. Kleine risico's, met een kans van minder dan 10% of een maximaal financieel gevolg van € 25.000, zijn niet meegenomen omdat hun impact gering is.

Het overzicht hieronder laat de tien grootste risico's zien die de meeste invloed hebben op het totale risicoprofiel van de gemeente. Naast het risico bedrag is bij elk risico ook de procentuele invloed aangegeven. Ook is te zien op welke plek het risico stond in de begroting 2025 en de jaarrekening 2024.

1. Het begrote budget voor de Jeugdzorg is ontoereikend.
De druk op de Jeugdwet is al meerdere jaren toenemend. De gemeente werkt toe naar toe naar Stevige Lokale Teams (SLT), in overeenstemming met de uitgangspunten van de Regiovisie en het strategieplan voor de jeugdhulpregio West-Brabant Oost (WBO) en de landelijke opdracht uit de Hervormingsagenda Jeugd. Op dit moment zijn de gemeenten in de regio druk bezig met de aanbesteding voor een groot deel van de Jeugdzorg. Samen met de gemeente Geertruidenberg, het CJG Drimmelen Geertruidenberg en diverse organisaties, gaan we laagdrempelig en dicht bij huis hulp bieden en zo voorkomen dat specialistische jeugdhulp nodig is.

2.  Hogere indexering grond-, weg- en waterbouw werkzaamheden.
Als gevolg van onrust over de wereld, hogere loonkosten, brandstof- en grondstofprijzen bij onze leveranciers, zijn de indexeringen potentieel hoger dan oorspronkelijk begroot.

3. Garantiestelling t.b.v. exploitatie vastgoed in de gemeente.
De gemeente staat garant voor een eventuele verliezen bij de exploitatie van divers gemeentelijk vastgoed. Het risico op daadwerkelijk garant staan beoordeelt de organisatie als hoog, waardoor we aan de hand van dit risico rekening houden met kosten.

4. Onzekerheid jeugdzorg – Toenemende druk op zorg en personeel (CJIG).
Binnen het CJG doen zich meerdere ontwikkelingen voor die een financieel risico met zich meebrengen. De vraag naar jeugdzorg neemt toe, terwijl tegelijkertijd sprake is van aanhoudende problematiek rondom personele capaciteit en inzetbaarheid. Deze combinatie vergroot de kans op overschrijding van budgetten en kan leiden tot knelpunten in de continuïteit en kwaliteit van zorg. Hoewel het exacte financiële effect nog niet is gekwantificeerd, is de kans op substantiële impact zeer groot. Dit houdt onder andere verband met de aanbesteding voor een groot deel van de Jeugdzorg vanuit de WBO.

5. Het begrote budget voor Wmo-voorzieningen is ontoereikend.
De kosten voor de Wmo zijn afhankelijk van de vraag. Casemanagers maken zorgvuldige indicaties en er zijn goede prijsafspraken met leveranciers, maar een toename in de behoefte aan Wmo-voorzieningen kan leiden tot overschrijdingen van de begrote budgetten.

6. Toename van het aantal bijstandsgerechtigden door de verhoogde huisvesting van statushouders in onze gemeente.
Door een voorgenomen wetswijziging neemt de doelgroep van statushouders de komende jaren waarschijnlijk toe. Dit resulteert in een toenemende uitdaging op het bied van de huisvesting van deze statushouders in onze gemeente, met bijbehorende financiële impact.

7. Zonneparkdossier: langdurig traject met weerstand vanuit inwoners, stakeholders en een zonnepark-ontwikkelaar.
De Afdeling bestuursrecht van de Raad van State heeft uitgesproken dat de gemeente Drimmelen de beoordeling van de bestaande vijf aanvragen opnieuw moet uitvoeren en wel op gelijkwaardige wijze. Op basis van deze herbeoordeling, en na behandeling in de gemeenteraad, heeft het college opnieuw besloten over deze aanvragen. De situatie is dat één park definitief vergund is, één park een ontwerpvergunning heeft gekregen en drie parken eerder in ontwerp zijn geweigerd. Tegen het vergunde park zijn beroepen ingesteld. De overige aanvragen (vier parken) zijn nog niet compleet, aanvullende informatie ontbreekt, en daarvoor heeft de initiatiefnemer meer tijd gekregen. Aan dit zonneparkdossier zitten mogelijk (zeer) grote financiële - en reputatierisico's.

8. Treffen voorziening i.v.m. faillissement beheer derdengelden-rekening Group Card.
Door het faillissement van Groupcard bestaat het risico dat de gemeente de eerder gestorte gelden op de derdenrekening van Groupcard niet meer zal terugontvangen. Uit onderzoek blijkt dat deze derdengeldenrekening mogelijk niet in overeenstemming met de afgesproken waarborgen en wettelijke eisen is beheerd. Hierdoor is er sprake van een verhoogd kredietrisico en kan het gestorte bedrag verloren gaan als het bij het faillissement is aangewend voor bedrijfsdoeleinden in plaats van gescheiden te blijven ten behoeve van de gemeente.

9. Huisvesting statushouders.
De gemeente heeft de taakstelling voor de huisvesting van statushouders niet volledig kunnen realiseren door beperkte toewijzingen en de krapte op de woningmarkt. Hoewel er sinds 2020 meer statushouders onderdak hebben gekregen, is de achterstand nog niet ingelopen. Indien de situatie aanhoudt, bestaat het risico dat de provincie op kosten van de gemeente extra opvang zal regelen. De gemeente is bezig met het vinden van alternatieve huisvestingsoplossingen, wat extra tijd en kosten met zich meebrengt.

10. Proof of Concept hervorming Jeugdzorg – bezuinigingen worden niet gerealiseerd.
In het kader van de hervorming van de jeugdzorg is een Proof of Concept (POC) opgezet waarbij middelen zijn verschoven met het doel om structurele besparingen te realiseren. Voor zowel 2025 als 2026 is een besparingsdoelstelling van €325.000 per jaar opgenomen. Er is echter een aanzienlijke kans dat deze besparingen niet volledig worden gerealiseerd, bijvoorbeeld door vertraging in de implementatie, onvoldoende effectiviteit van maatregelen of externe factoren.

Als alle risico's zich gelijktijdig in hun volle omvang zouden voordoen zou een nadeel optreden van € 20,0 miljoen. Het reserveren van een dergelijk groot bedrag als buffer voor alle risico's is echter onnodig omdat het niet waarschijnlijk is dat alle risico's zich in 2025 gelijktijdig, en in hun maximale omvang, zullen voordoen.

Daarom is op basis van de geïdentificeerde risico's een risico-simulatie uitgevoerd. Bij deze simulatie is gerekend met een zekerheidspercentage van 90%. Het resultaat is, dat met een benodigde weerstandscapaciteit van € 4,4 miljoen (begroting 2025: € 4,3 miljoen, jaarrekening 2024: € 4,1 miljoen), het voor 90% zeker is dat alle risico's die zouden kunnen optreden, kunnen worden afgedekt. De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald door alle risico’s waarvoor (bewust) geen of onvoldoende beheersmaatregelen kunnen worden getroffen.

De beschikbare middelen om de risico's op te vangen, noemen we de weerstandscapaciteit. Op basis van de jaarrekening 2025 bedraagt de weerstandscapaciteit € 26,3 miljoen (jaarrekening 2024: € 18,4 miljoen).

Het is van belang om te weten of het beschikbare weerstandsvermogen toereikend is om de geïdentificeerde risico's af te dekken. 
De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risico-simulatie voortvloeit, wordt daarom afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van deze berekening vormt de ratio weerstandsvermogen.

                                                                              Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandsvermogen =            -------------------------------------------

                                                                               Benodigde weerstandscapaciteit

Vanaf 2016 schrijft het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor dat er in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen in de begroting. Dit besluit is genomen op basis van het rapport van de adviescommissie onder leiding van Staf Depla, uitgebracht in 2014. Het doel van het invoeren van deze kengetallen is voornamelijk om de financiële positie voor raadsleden beter inzichtelijk te maken. Het is echter niet bedoeld als normeringsinstrument binnen het kader van financieel toezicht. De volgende vijf financiële kengetallen zijn opgenomen in de begroting:

 1. Netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen)
 2. Solvabiliteitsratio
 3. Grondexploitatie
 4. Structurele exploitatieruimte
 5. Belastingcapaciteit

In de paragraaf lokale heffingen gaan we in op: de hoofdlijnen van het beleid, de lokale lastendruk, de begrote inkomsten, de mate van kostendekkendheid en een korte beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Daarmee houden we rekening met regelgeving Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Onder de diverse lokale heffingen van de gemeente Drimmelen vallen: de belastingen, bestemmingsbelasting/heffingen en retributies/rechten. Deze heffingen zijn hoogstens kostendekkend en dragen bij aan het welzijn, de leefbaarheid en voorzieningen van de gemeente.

Tegenover een belasting staat geen rechtstreekse individuele tegenprestatie van de gemeente. De opbrengsten dienen als algemeen dekkingsmiddel.
Onder de noemer belastingen vallen onder andere de volgende zaken bij de gemeente Drimmelen:

•    Onroerendezaakbelastingen (OZB)
•    Precariobelasting
•    Toeristenbelasting.

Heffingen worden geheven om kosten van collectieve voorzieningen te betalen. 
Onder de noemer heffingen vallen onder andere de volgende zaken bij de gemeente Drimmelen:

•    Afvalstoffenheffing
•    Rioolheffing
•    Bijdrage BedrijvenInvesteringsZone (BIZ).

Rechten worden geheven voor een geleverde of een bewezen individuele dienst.
Onder de noemer rechten vallen onder andere de volgende zaken bij de gemeente Drimmelen:

•    Begraafrechten
•    Marktgelden/ standplaatsen
•    Leges, zoals secretarieleges, leges omgevingsvergunning en leges Biesbosch.

De tarieven zijn opgenomen in de belastingverordening  OZB. Deze zijn bepaald op basis van de begrote opbrengst OZB, in combinatie met de WOZ-waarde voor het belastingjaar op peildatum 1-1-2024, rekening houdende met mogelijke wijzigingen in de WOZ-waarde. 

Onder Precariobelasting valt de belasting die een gemeente mag heffen voor het gebruik van gemeentegrond. De tarieven staan in de verordening Precariobelasting. Daarnaast wordt er precario geheven voor het afmeren in de buitenhaven van Lage Zwaluwe en worden er liggelden in rekening gebracht op basis van privaatrechtelijke overeenkomsten.

•    Het tarief waterverblijfsbelasting is per persoon € 1,75 voor 24 uur.
•    Het tarief landverblijfsbelasting is per persoon € 1,75 voor een overnachting.
Alleen niet-inwoners betalen de toeristenbelasting, dus ook arbeidsmigranten. Behalve als zij ingeschreven zijn in de BRP (Basisregistratie Personen). De netto-opbrengst gebruiken we voor het verbeteren van toeristische voorzieningen.

De gemeente laat het huishoudelijk afval (oud papier en karton, PMD, rest- en gft-afval) door een afvalinzamelaar huis-aan-huis ophalen. Daarnaast kan je afval, soms tegen betaling, naar de milieustraat brengen. Daar betaal je belasting voor, de afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing is sinds 2003 gebaseerd op het Diftar-principe. Er wordt gestreefd naar een 100% kostendekkende heffing en gebruik makend van de voor dat doel ingestelde egalisatievoorziening is de kostendekkendheid over 2025 100%.

In 2023 stelde de raad het  Water- en rioleringsplan Drimmelen 2023-2027 vast.  We innen de rioolheffing om de gemeentelijke kosten voor inzameling, transport van afvalwater te dekken, beheer en behoud van het rioleringssysteem te bekostigen en voor het verwerken van hemelwater. Daarnaast dekken we de kosten van maatregelen tegen de nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Wederom wordt gestreefd om de rioolheffing 100% dekkend te laten zijn en gebruik makend van de voor dat doel ingestelde egalisatievoorziening is de kostendekkendheid over 2025 100%..

De BIZ Bruisend Made is na een succesvolle eerste periode van vijf jaar voor vijf jaar voortgezet in de periode 2023-2027. Uiterlijk 1 november dient het BIZ bestuur een schriftelijk verzoek tot BIZ subsidie voor het komende belastingjaar in bij het college. BIZ-bijdrage wordt jaarlijks bij wege van aanslag geheven en bepaald op basis van de WOZ-waarden van de panden die niet in hoofdzaak tot woning dienen.

Lijkbezorgingsrechten omvatten het begraven van stoffelijke overschotten, het bijzetten van urnen en het beheer en onderhoud van graven op gemeentelijke begraafplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Drimmelen en mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Echter, de kosten overstijgen de opbrengsten. In het verleden zijn de tarieven meerdere malen aanzienlijk verhoogd. Om de begraafplaats aantrekkelijk te houden voor nieuwe begravingen, zijn hoge tarieven ongewenst. Ze kunnen zelfs resulteren in een verdere daling van het aantal begravingen en daarmee de inkomsten. Bovendien vervult de begraafplaats ook een parkfunctie, wat voor veel gemeenten een reden is om een lagere kostendekkendheid na te streven. Vanwege deze maatschappelijke betekenis zijn de tarieven niet kostendekkend.

De gemeente heeft weekmarkten op 3 locaties: het Dorpsplein in Terheijden, de Marktstraat te Made en de Nieuwstraat in Lage Zwaluwe. Voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt wordt een recht geheven, het marktgeld. Daarnaast wordt een recht geheven voor de standplaatsen op overige locaties in onze gemeente. In verband met de maatschappelijke betekenis, zijn deze tarieven niet kostendekkend.

Secretarieleges worden geheven ter compensatie van de kosten voor diensten van de gemeenten, bijvoorbeeld voor het verstrekken van reisdocumenten, rijbewijzen, uittreksels uit de BRP en Burgerlijke Stand, aanvraag Verklaring Omtrent Gedrag, huwelijksvoltrekkingen. 

Leges worden geheven ter compensatie van kosten voor diensten van de gemeente, bijvoorbeeld voor het aanvragen van een vergunning.

Voor het in behandeling nemen van een aanvraag voor een vergunning voor bijvoorbeeld het varen met een rondvaartboot of een ontheffing voor het beoefenen van modelsport in het Biesboschgebied binnen de gemeentegrenzen van Drimmelen worden leges geheven.

De lastendruk voor de afvalstoffen- en rioolheffing zijn gebaseerd op de tarieven van de verordeningen 2025, rekening houdend met gemiddeld aantal kilo rest- en gft-afval per inwoner zoals gepubliceerd door het CBS voor afvalstoffenheffing en waterverbruik voor de rioolheffing. Deze maatstaf is gewijzigd ten opzichte van vorig jaar. Om te kunnen vergelijken zijn de vergelijkende cijfers voor de lastendruk aangepast naar dezelfde maatstaf. Deze zijn herleidbaar vanuit COELO. 

In de gemeente Drimmelen kun je kwijtschelding aanvragen voor de onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Voor andere belastingen wordt geen kwijtschelding gegeven.
De gemeente Drimmelen hanteert een kwijtscheldingsnorm van 100% van de bijstandsuitkering, terwijl de landelijke norm 90% is. Hierdoor komen meer mensen in aanmerking voor kwijtschelding. Dit betekent dat iedereen met een inkomen op bijstandsniveau kwijtschelding kan krijgen, zolang hij/zij geen vermogen heeft. Vermogen is bijvoorbeeld spaargeld, een auto of een huis.
Sinds 1 januari 2023 is de vermogensnorm voor kwijtschelding versoepeld. Inwoners met een laag inkomen mogen nu een kleine buffer hebben voor onverwachte uitgaven, zonder dat dit invloed heeft op hun kwijtschelding. Hierdoor kunnen inwoners enigszins reserveren en worden ze meer zelfredzaam.

Onze gemeente beheert ongeveer 385 hectare openbare ruimte. Iedereen die hier woont, werkt of recreëert maakt daar gebruik van. De gemeente maakt dit mogelijk door het aanleggen en in stand houden van onder andere wegen, groen en riolering. Maar ook door het aanbrengen van verkeersmaatregelen (zoals verkeersborden en drempels), straatmeubilair en openbare verlichting. We noemen dat de kapitaalgoederen van de openbare ruimte.

Bij het inrichten, onderhouden en beheren van de openbare ruimte houden we rekening met de vigerende wetgeving en besluiten zoals: De wegenwet van 1930, De Wegenverkeerswet van 1994, Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990, Besluit Administratieve Bepalingen inzake het Wegverkeer, Wet geluidhinder, Bouwstoffenbesluit, Wet milieubeheer, Waterschapskeur, Reglement op de watergangen Noord-Brabant, Wet telecomvoorzieningen, Wet energiedistributie artikel 16, Besluit veiligheid attractie-, en speeltoestellen van 1997 etc. Het onderhoud en beheer van de openbare ruimte verdelen we in drie categorieën: dagelijks onderhoud, structureel onderhoud, en vervangingsonderhoud.

Het samenspel van dagelijks onderhoud, structureel onderhoud en vervangingsonderhoud zorgt ervoor dat de openbare ruimte schoon, heel, veilig en voor iedereen bruikbaar is. Bij herinrichting van de Openbare Ruimte wegen we verschillende belangen af. De laatste jaren zijn ook toegankelijkheid, klimaatadaptatie en duurzaamheid belangrijke thema’s. Structureel onderhoud en vervangingsonderhoud worden uitgevoerd op basis van een Meerjaren Onderhouds Plan (MOP). Het MOP wordt opgesteld op basis van (visuele) inspecties, technische gegevens en geformuleerd doelstellingen.

Structureel onderhoud en vervangingsonderhoud pakken we zoveel als mogelijk integraal aan (werk met werk maken). Zo nemen we bij rioolvervangingen en renovaties van straten, maatregelen voor openbare verlichting, het openbaar groen en verkeer in de plannen mee. Bij de voorbereiding van deze plannen wordt afgestemd met de bewoners. Door deze integrale aanpak kan maximaal ingespeeld worden op wensen van bewoners.

Het beleidskader met betrekking tot Wegen legden we vast in het Beleidsplan wegen 2021-2030; "Op weg naar grotere burgertevredenheid".
Het uitgangspunt is kwaliteit gestuurd onderhoud op basis van tweejaarlijkse weginspecties.

Wij grijpen in bij de overgang van kwaliteitsniveau C (slecht) naar D (zeer slecht). Bij onze hoofdfietsroutes en voetpaden grijpen we eerder in, namelijk bij de overgang van kwaliteit B (matig) naar C. Hiermee borduren we grotendeels voort op het vorige beleid, maar met meer aandacht voor de voetpaden.
Kwaliteit D zien we als “achterstallig onderhoud”. Wegvakonderdelen met een kwaliteit D onderhouden we in het eerstvolgende jaar. Toch kunnen we besluiten om werkzaamheden op wegen incidenteel uit te stellen. Dit heeft dan te maken met andere werkzaamheden die ook in die straat plaatsvinden. Uiteraard zorgen we altijd voor een veilige situatie. 

Op basis van de 90%-regel is de gemiddelde kwaliteit van het gehele wegennet bepaald. Hierbij bepalen we bij welke beeldkwaliteit we de grens van 90% bereiken. Het algemeen kwaliteitsniveau van de verhardingen in de gemeente Drimmelen is B.

Andere uitgangspunten van het wegenbeleid:

• We pakken wortelopdruk actiever en structureler aan, o.a. door het vergroten van boomvakken;
• Langs de hoofdlandbouwroutes passen we bermverharding toe;
• Binnen de bebouwde kom en op fietspaden passen we geen slijtlagen toe;
• Voor het vergroten van de burgertevredenheid pakken we jaarlijks een kern aan. Hierbij voeren we werkzaamheden uit, waarbij het conform de inspectienormen niet noodzakelijk is om onderhoud uit te voeren. We verhogen hiermee de om de algehele kwaliteit van de verhardingen en daarmee de burgertevredenheid.

Op gemeentelijk niveau is begin 2023 het Water en Rioleringsplan Drimmelen 2023-2027 vastgesteld.  Door de integrale benadering van het gehele watersysteem vindt in dit beleidsplan zowel riolering als water plaats en is afgestemd op het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA 2018).

De doelen van het Deltaplan zijn: 
Analyseren van de gevolgen van klimaatverandering (tot 2050) voor diverse functies in een gebied; 
Bepalen van een strategie en concrete doelen (tot 2050) voor het verbeteren van de water robuust- en klimaatbestendigheid; 
Uitvoering geven aan de strategie door dit vast te leggen in beleidsplannen, wetten en regels.

Beleidsuitgangspunten:
Bij het vaststellen van het Waterbeleidsplan (WRP) zijn nieuwe ambities vastgesteld. Deze ambities anticiperen vooral op klimaatverandering. 

Afvalwater: het verzamelen en afvoeren van afvalwater gebeurt op een milieu hygiënische wijze. 
Hemelwater: We infiltreren zo veel als mogelijk. Water op straat situaties zijn noodzakelijk, schade bij bui 09 trachten we te voorkomen. 
Grondwater: We anticiperen op grondwaterknelpunten zoals bodemdaling door lage grondwaterstanden of grondwateroverlast door storende grondlagen.

In het Water en Rioleringsplan namen we ook ambities voor oppervlaktewater op.

Oppervlaktewater:

• Slechte oppervlaktekwaliteit beperken we;
• Oppervlaktewater proberen we lang vast te houden;
• Wateroverlast door oppervlaktewater beperken we in samenwerking met het waterschap.

In de notitie Baggeren havens (2014) namen we een aantal streef dieptes op. Een ander uitgangspunt bestaat uit het eens in de vijf jaar monitoren van de diepten in de havens.  In 2026 starten we met het opstellen van een baggerbeheerplan met betrekking tot de havens.

Groenbeleid
Het beleidskader voor het openbaar groen is vastgelegd in het integraal groenbeleidsplan 2017–2026 ‘Groen leeft en verbindt’, waarin biodiversiteit en duurzaamheid centraal staan. Het groenbeleid is gericht op duurzaam kwaliteitsgroen. Dit betekent dat:

• geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen worden gebruikt;
• op geschikte locaties een bepaalde mate van kruidengroei wordt geaccepteerd;
• het minimale onderhoudsniveau van groen en onkruid op verhardingen wordt uitgevoerd op beeldkwaliteit B;
• grove heesters worden onderhouden op beeldkwaliteit C;
• centra en hotspots worden onderhouden op beeldkwaliteit A;
• het onderhoud mede wordt afgestemd op de tevredenheid van inwoners.

Het integrale groenbeleidsplan ambieert om de EVZ Terheijden – Zonzeel verder te ontwikkelen. In 2025 is het project samen met het Waterschap opgepakt en is besloten om delen van de EVZ te realiseren. Het voorlopig ontwerp werd gemaakt en besproken met aangrenzende agrariërs. Het definitieve ontwerp wordt momenteel gemaakt. De incidentele aankoop- en inrichtingskosten van het gemeentelijk deel van een aaneengesloten EVZ waren tijdelijk voor 75% subsidiabel.

Bomenbeleid
Voor bomen wordt gewerkt met een waardevolle bomenkaart, waarin beschermingswaardige en beeldbepalende bomen zijn opgenomen.

Bermenbeleid
Het ecologisch bermbeheer is een groeiproces waarbij wordt gestreefd naar beplanting die van nature in bermen voorkomt. Met name grotere gebieden en brede bermen zijn hiervoor kansrijk. Daarbij wordt rekening gehouden met:

• de verkeersveiligheid;
• het beheersen van specifieke soorten, zoals Jacobskruiskruid en invasieve exoten.

In het derde kwartaal van 2025 heeft een actualisatie van de geplande onderhoudswerkzaamheden plaatsgevonden voor de periode van 2026-2045 en wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld voor de periode 2026-2035. We zijn in 2024 gestart met het opstellen van de routekaart op het gebied van duurzaamheid. Door de complexiteit van het maken van deze routekaart en de beperkte capaciteit bij gebouwenbeheer is het opstellen van deze routekaart vertraagd. In het 4^e kwartaal van 2025 is er definitief gestart met het opstellen van de routekaart.

Overigens is om te komen tot betrouwbaardere onderhoudsplanning die de mogelijkheid heeft om te kunnen anticiperen op vragen uit de organisatie, maatschappij en het gemeentebestuur is gekozen voor de methode van Conditiemeting conform NEN 2767. 

In 2015 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het gewenste conditieniveau (conditie 1 t/m 6) waaraan de panden moeten voldoen. Deze besluitvorming is getoetst in 2020 en opnieuw vastgesteld in 2025/2026 conform NEN 2767.

Conditie definitie en omschrijving;
Conditie 1: uitstekend nieuwbouwkwaliteit en/of met nieuwbouw vergelijkbare kwaliteit;
Conditie 2: goed nieuwbouwkwaliteit met de eerste tekenen van feitelijke veroudering;
Conditie 3: redelijk het verouderingsproces is over de gehele linie duidelijk op gang gekomen; 
Conditie 4: matig het verouderingsproces heeft het element of het gebouw duidelijk in zijn greep;
Conditie 5: slecht het verouderingsproces is min of meer onomkeerbaar geworden c.q. heeft het element/het gebouw zeer duidelijk in zijn greep 
Conditie 6: zeer slecht een zodanig slechte toestand dat dit niet meer te classificeren is onder conditie 5. 

Bij de behandeling van de geplande onderhoudswerkzaamheden is conform het BBV een splitsing aangebracht in het exploitatie klein onderhoud en groot onderhoud. Het exploitatie onderhoud is conform besluitvorming van 2022 opgenomen in de begroting en maakt geen onderdeel meer uit van de voorzieningen.

In maart 2022 heeft er besluitvorming (raadsbesluit) plaatsgevonden om de voorziening op te hogen i.v.m. prijsstijgingen.

In 2009 stelden we de Beleidsnotitie civiele kunstwerken en havens vast. Er is één duidelijk uitgangspunt. We houden de kunstwerken veilig. We inspecteren de kunstwerken iedere drie jaar. In 2025 heeft een inhaalslag plaatsgevonden voor het volledig maken van onze data voor het areaal in de applicatie Obsurv.  

De toelichtingen op de financiële afwijkingen (> € 25.000) en de vervangingsinvesteringen zijn opgenomen in de diverse programma's (onderdeel Begrotingsafwijkingen, Openstaande en Afgesloten kredieten).

De kasgeldlimiet bepaalt het maximale bedrag aan kortlopende financieringsmiddelen (met een looptijd van minder dan één jaar) dat de gemeente mag aantrekken. Deze limiet vormt daarmee een grens aan het renterisico dat wordt gelopen op de kortlopende schulden. Wanneer de kasgeldlimiet wordt overschreden, is de gemeente verplicht deze kortlopende schuld om te zetten in langlopende schuld (looptijd langer dan één jaar). 

De kasgeldlimiet wordt jaarlijks vastgesteld en bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal aan lasten. Voor de gemeente Drimmelen ligt de kasgeldlimiet in 2025 op € 6.742.000. In 2025 is deze limiet niet overschreden.

In 2025 hebben we stappen gezet om het team HR opnieuw in te richten. Daarbij is ook de bezetting op sterkte gebracht. Nu is HR volledig op orde om de gereedschapskist waarmee we op het personele vlak sturing geven te gaan verbeteren. Met als doel een aantrekkelijk werkgever te zijn en blijven.  We hebben hiervoor eind 2025 een HR-plan vastgesteld. In het HR-plan zijn voor de komende 3 jaar acties uitgewerkt die we moeten oppakken om de basis op orde te brengen op gebied van HR en werkgeverschap. We zijn hiermee inmiddels voortvarend van start gegaan.

In 2025 hadden we gepland over te stappen naar een nieuw functiehuis. We hebben er echter begin 2025 voor gekozen om het eerder gekozen nieuwe systeem niet door te zetten, omdat dit niet passend was bij de functies die we als gemeente nu en in de toekomst nodig hebben. We hebben daarom een heroverweging gedaan en stappen in 2026 over naar HR21. Dit functiewaarderingssysteem wordt aanbevolen in de CAO Gemeenten en past bij een gemeentelijke organisatie. De overstap naar een nieuw functiewaarderingssysteem is nodig om helderheid te scheppen in functies en wegingen, waarbij we ook in de toekomst arbeidsvoorwaarden kunnen bieden die passend zijn bij onze taken. Bovendien wordt het gebruik van HR21 naar verwachting in de toekomst een verplichting vanuit de CAO. Daarnaast hebben we het afgelopen jaar de overstap gemaakt naar een nieuw personeelsinformatiesysteem, genaamd Youforce. 

Centraal staat in de uit te voeren werkzaamheden het vastgestelde informatiebeleid 2024 -2027.
In 2025 hebben we het volgende gerealiseerd:

1. Selectie van een nieuwe ICT partner voor het leveren van de digitale werkplek Drimmelen.
In Q2 2025 hebben we de opdracht voor de ICT dienstverlening gegund. Vanaf augustus zijn we aan de slag gegaan met de voorbereidingen om de overstap te gaan maken in april 2026. We hebben in 2025 de ontwerpfase en het eerste deel van de bouwfase doorlopen.

2.  Verbeteren van informatiebeheer en dienstverlening.
We hebben een pilot gedraaid om per cluster de informatiehuishouding naar een hoger niveau te tillen. Hierbij hebben we het gesprek gevoerd over gewenste procesverbeteringen, werkafspraken, informatieveiligheid, informatiebeheer, informatievoorziening, wet- en regelgeving zoals de WOO, WMEBV en WEP, en dienstverlening. We hebben het als een succes beleefd om te werken aan een gezamenlijk beeld van de opgave per cluster om vervolgens verbeteringen te prioriteren. Dit gaan we in 2026 uitbreiden naar alle clusters.

3.  Implementatie van een nieuw financieel pakket.
Het nieuwe financieel pakket is operationeel.

4.  Implementatie van een nieuw pakket voor personeel en salarisadministratie.
De voorbereidingen voor de implementatie van het nieuwe pakket voor personeel en salarisadministratie Youforce zijn uitgevoerd in 2025, waarna we begin 2026 live zijn gegaan.

5. Structurele doorontwikkeling in de ketens
Op alle ketens zijn er grotere en kleinere verbeteringen doorgevoerd die een bijdrage leveren aan de bedrijfsvoering en de dienstverlening. 

De gemeente verwerkt veel gegevens van inwoners en bedrijven en vindt het belangrijk om op een juiste manier met deze gegevens om te gaan. Daarom wordt ingezet op de juiste beveiliging van deze gegevens en de bescherming van de privacy rechten van inwoners, ondernemers en werknemers. Hiervoor geldt de wettelijke grondslag op basis van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg).

ENSIA 
De methode waarmee gemeenten verantwoording afleggen over het niveau van hun informatiebeveiliging heet ENSIA, Eenduidige Normatiek Single Information Audit. ENSIA helpt gemeenten in één keer verantwoording af te leggen over informatieveiligheid gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). ENSIA structureert ook de verantwoording richting de rijksoverheid, over de Basisregistratie Personen (BRP) en reisdocumenten, Digitale identiteit (DigiD), Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG), Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Basisregistratie Ondergrond (BRO) en Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI). 

De zelfevaluatie ENSIA 2025 wees uit dat de beheersingsmaatregelen van Drimmelen voldoen aan de normen die voor DigiD worden gesteld en voldoen aan de normen die voor SUWI worden gesteld. De uitkomst van de zelfevaluatie werd op deze punten door een externe, onafhankelijke auditor beoordeeld. 

Uit de verantwoordingsrapportage is gebleken dat ook de BAG, BGT en de BRO voldeden aan de normen in 2025. 

Meldplicht datalekken 
Onder de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) geldt de meldplicht datalekken. Dit houdt in dat incidenten, waaronder inbreuken met persoonsgegevens, gemeld moeten worden aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en/of de betrokkene(n). Bij een datalek van persoonsgegevens wordt de impact beoordeeld. Bepaald wordt of het datalek moet worden gemeld aan de AP en de betrokkenen. Daarnaast wordt onderzocht welke maatregelen de gemeente moet treffen zodat het aantal datalekken zo beperkt mogelijk blijft. 

De beveiligingsincidenten en datalekken worden bijgehouden in een register. In 2025 is het aantal beveiligingsincidenten afgenomen. Voorbeelden zijn pogingen tot phishing, CEO-fraude (nepfacturen) en waarschuwingen over mogelijke kwetsbaarheden in software die misbruikt kunnen worden door hackers. In 2025 was sprake van 32 beveiligingsincidenten t.o.v. 41 beveiligingsincidenten in 2024. Hierbij was er geen sprake van een datalek dat gemeld moet worden bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Rechten van betrokkenen 
Alle processen voor de interne afhandeling van verzoeken over rechten van betrokkenen zijn vastgelegd. Inwoners kunnen een verzoek ook via de website van de gemeente Drimmelen indienen. Daarnaast kan een inwoner een privacymelding bij de Functionaris Gegevensbescherming neerleggen. In 2025 is er één AVG-verzoek tot inzage binnengekomen, dit bleek een inzageverzoek BRP. Daarnaast is er één verzoek tot het wissen van gegevens van een eerder inzageverzoek binnengekomen.

Bewustwording en training
Het programma om collega's te trainen en zich bewust te maken van het belang van een zorgvuldige omgang met gevoelige informatie werd voortgezet in 2025. Via tweewekelijkse vragen werden en worden medewerkers bevraagd op hun houding, kennis en gedrag. De informatie uit deze nano-learning geeft voeding aan training op maat. In het introductieprogramma voor nieuwe medewerkers is een module Informatiebeveiliging en Privacy opgenomen. 

Interne beheersing is een integraal onderdeel van de activiteiten binnen de gemeente Drimmelen; doen we de goede dingen op de goede manier? We hebben in 2025 gewerkt aan het bereiken van onze ambitie om "in control" te zijn. Dat houdt in dat we bij de aanpak van de interne beheersing niet alleen processen beoordelen die relevant zijn voor de (financiële) rechtmatigheidscontrole, maar ook processen van activiteiten die belangrijk zijn voor een optimale bedrijfsvoering. We gaven hier invulling aan door concreet aan de slag te gaan met het uitvoeren van het VIC-plan 2025 (Verbijzonderde Interne Controleplan), in lijn met het Kaderplan Interne Beheersing 2024-2027. In onze werkzaamheden betrokken we ook de verbeterpunten uit onder andere, het Basisnormenkader voor Informatiebeveiliging Overheid (BIO), de nieuwe richtlijn voor de verbetering van de digitale weerbaarheid (NIS2) en (juridische) kwaliteitsonderzoeken. 

Een risico is een onzekere gebeurtenis die gevolgen heeft op het realiseren van je doelen. Hierbij richt de gemeente zich niet alleen op de financiële gevolgen, maar kijken we ook naar de mogelijke gevolgen voor de dienstverlening, de beleidsdoelstellingen en het imago. In 2025 hebben we in de organisatie gesprekken gevoerd over welke risico’s we signaleren, maar ook accepteren of juist hoe we de gevolgen ervan kunnen beperken. Aan de hand van deze gesprekken hebben we gemonitord hoe de situatie zich ontwikkelt en welke maatregelen nog relevant zijn of genomen moeten worden. Zo ontstaat een risicomanagementcyclus, een dynamisch proces voor het omgaan met risico's en het benutten van kansen. Ook in 2025 zorgden tal van ontwikkelingen voor nieuwe en veranderende risico's. Hierdoor treden er continu veranderingen op in het risicoprofiel van de gemeente Drimmelen waarbij onder andere in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van deze jaarrekening wordt stilgestaan.

De gemeente Drimmelen heeft in 2025 sturing gehouden op de gemeenschappelijke regelingen (GR's) door actieve deelname aan bestuurlijke overleggen en monitoring van financiële en inhoudelijke ontwikkelingen. Via de P&C-cyclus en periodieke evaluatie is grip gehouden op de prestatie en risico's van deze samenwerkingsverbanden. Er is rekening gehouden met de financiële gezondheid van de gemeente en de bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen. De gemeente blijft alert op kostenontwikkelingen binnen de GR's . 

Vanaf 2024 heeft de gemeente het adoptantenmodel ingevoerd voor het toezicht op verbonden partijen met een hoge maatschappelijke en financiële impact. De geselecteerde gemeenschappelijke regelingen (Regio West-Brabant, WAVA/MidZuid, Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant en Openbare gezondheidszorg West-Brabant) hebben 2 adoptanten: raadsleden die zich verdiepen in de betreffende regeling en regelmatig rapporteren over ontwikkelingen aan de gemeenteraad. Hiermee wordt het toezicht vanuit de raad versterkt en transparanter. Voor verbonden partijen met een beperkte impact blijft de informatievoorziening beperkt tot een basispakket. 

Centraal staat in de uit te voeren werkzaamheden het vastgestelde dienstverleningsconcept.
In het uitvoeringsplan van 2025 staan concrete projecten voor de korte termijn en de contouren voor projecten op de lange termijn. We hebben de volgende resultaten behaald:

Digitale dienstverlening
We streven naar een hoger percentage inwoners dat contact heeft met de gemeente via digitale kanalen. In 2025 zijn 15 nieuwe e-formulieren toegevoegd aan de website. Hiervan is al goed gebruik gemaakt: er kwamen al ruim 700 digitale formulieren binnen. Dit past binnen onze visie op digitale toegankelijkheid en het bieden van snelle, begrijpelijke en laagdrempelige communicatiekanalen.

Verdere doorontwikkeling van het Klant Contact Centrum
Afgelopen jaar is het Klant Contact Centrum verder doorontwikkeld. Daarbij is gebruikgemaakt van een actuele kennisbank en datagedreven sturing. De inzet van data biedt inzicht in prestaties en knelpunten, waarmee we gericht kunnen verbeteren. In het tweede kwartaal van 2026 implementeren we een nieuwe telefooncentrale met uitgebreidere mogelijkheden, zodat we inwoners nog beter van dienst kunnen zijn.

Structureel optimaliseren van werkwijzen
We werken permanent aan het optimaliseren van werkwijzen en (her)structuren van servicetermijnen zoals terugbeltijd, respons op e-mail, meldpunt en Teams. Deze normen worden gemonitord via maandelijkse rapportages.

Kanaalsturing
We hebben kanaalsturing ingezet om inwoners sneller naar het juiste kanaal te begeleiden en zo de dienstverlening toegankelijker en efficiënter te maken. Door bijvoorbeeld ‘Verken uw idee’ op de website te plaatsen bij omgevingsvergunningen, helpen we inwoners om zelf eenvoudig informatie te vinden of direct het juiste proces te doorlopen. Hierdoor neemt de druk op de frontoffice af, terwijl inwoners beter en sneller worden geholpen via het kanaal dat het beste past bij hun vraag.

Eind 2024 is het vernieuwde contractmanagementbeleid vastgesteld. Dit beleid biedt een heldere structuur voor het beheren van contracten gedurende de gehele periode en draagt bij aan een transparante en uniforme werkwijze binnen de organisatie. Ter ondersteuning van de uitvoering worden elk kwartaal contractrapportages opgesteld en gedeeld met zowel de contractmanagers als het managementteam. Deze rapportages geven inzicht in risico’s, prestaties en lopende ontwikkelingen waardoor tijdig kan worden bijgestuurd waar nodig. Daarnaast ontvangen de coördinatoren en het management maandelijks een rapportage over de lopende inkooptrajecten. Deze periodieke monitoring versterkt de beheersing van rechtmatigheid en zorgt voor een betere planning. Hiermee werkt de organisatie structureel aan verdere professionalisering van het inkoop- en contractmanagementproces.

De taken zijn gericht op het bevorderen en bewaken van de juridische kwaliteit van onze dienstverlening. Dat hebben we ook in 2025 voortgezet. Belangrijke ontwikkeling binnen het juridisch werkveld is de Wet Open Overheid. Deze wordt in tranches ingevoerd door het Rijk. Een inhoudelijke toelichting over de WOO is opgenomen in paragraaf H Wet Open Overheid (WOO). Het aantal verzoeken in het kader van de WOO neemt toe. Vooralsnog kunnen we dit voorzien binnen bestaande capaciteit, maar hierin zien we een aandachtspunt voor de toekomst.

Omschrijving

In 2025 heeft het team financiën opnieuw te maken gehad met grote personele uitdagingen, daar is hinder van ondervonden in de dagelijkse uitvoering van processen en de totstandkoming van P&C documenten. Dat heeft ook de gemeenteraad gemerkt in de aanlevering van P&C documenten. We zetten nu de eerste stappen naar verbetering. Ondanks deze uitdagingen is de implementatie van I-Financiën, ons nieuwe financiële systeem, volgens planning verlopen en is het systeem gefaseerd live gegaan. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het moderniseren van de financiële bedrijfsvoering. Vanuit dit fundament wordt het systeem verder ontwikkeld om processen te optimaliseren en de betrouwbaarheid van de financiële informatievoorziening te versterken.

Op het gebied van Planning & Control zijn in 2025 de samenvoegingen van de voorjaarsnota met de kadernota en de begroting met de najaarsnota toegepast. Gedurende het jaar is deze werkwijze geëvalueerd. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is geconcludeerd dat de samenvoeging niet leidt tot het gewenste inzicht en ritme. Daarom is besloten om vanaf 2026 weer terug te keren naar afzonderlijke P&C documenten.

De sturing op het meerjarenbeeld wordt in 2026 verder opgepakt, mede gezien de financiële opgaven die vanaf 2026 op de gemeenten afkomen. Continu aandacht voor onze financiële positie is daarom noodzakelijk. Daarom bouwen we verder aan een beter doorlopend inzicht in de stand van onze financiën en een steviger fundament om onze P&C producten op te bouwen.

Het jaar 2025 was een jaar van overgang voor communicatie. Het cluster werd versterkt met een participatieadviseur en een beleidsplan voor participatie is vastgesteld. De nieuwe website, die in het laatste kwartaal van 2024 is opgeleverd, is in 2025 verder uitgebouwd met (digitaal) toegankelijke teksten voor alle doelgroepen. Communicatie werkte mee aan de oplevering van digitale formulieren die voorheen als PDF werden aangeboden op de website. Voorbereidingen werden getroffen voor het nieuwe intranet, onderdeel van de nieuwe digitale werkplek die in 2026 geïntroduceerd wordt. In 2026 leveren we een communicatiebeleid op en gaan we dit beleid naar de praktijk vertalen, om zo verder te groeien.

Bij het begrotingscriterium draait het om het budgetrecht van de raad. Aan de hand van de analyse geeft het college aan of en met welke cijfers het college heeft gewerkt met de door de raad beschikbaar gestelde budgetten. De kaders rondom begrotingsrechtmatigheid liggen vast in de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie (artikel 212 Gemeentewet) gemeente Drimmelen 2025. Meer specifiek artikel 12. Waarbij we conform de verordening een onderscheid maken tussen acceptabele en onacceptabele begrotingsonrechtmatigheden. Een begrotingsonrechtmatigheid is acceptabel als aan ten minste één van de volgende voorwaarden wordt voldaan:

• Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren;
• Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling;
• De over- of onderschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage. Het informeren middels de jaarrekening wordt hierbij tevens als tijdig gezien.

Bevindingen 2025 
Het opstellen van een realistische begroting is in 2025 opnieuw lastig gebleken. In gemeenteland hebben we steeds meer te maken met adhoc taken en ontwikkelingen die lastig te voorzien zijn. Dit zorgt ervoor dat er op verschillende programma’s onrechtmatige afwijkingen zijn. Echter zijn deze al deze afwijkingen wel acceptabel bevonden. De afwijkingen waarover de programmaverantwoording en rechtmatigheidsverantwoording rapporteert vallen eenieder in het bestaande beleid dat door de raad is vastgesteld. Wel is er een afwijking wie gezien de aard in deze paragraaf nogmaals worden aangestipt:

• Ten behoeve van de Specifieke Uitkering Nationaal Isolatie Programma heeft de gemeente via tussenpartij Groupcard beoogt burgers te subsidiëren. Gezien het faillissement van Groupcard levert dit een nadeel van €260.000 op.

Voor een uitgebreide toelichting op alle afwijkingen, verwijzen wij u naar de programmaverantwoording eerder in deze jaarrekening.

Dit criterium betekent dat de gemeente zich aan alle wet- en regelgeving moet houden bij financiële handelingen, zoals bij subsidies, aanbestedingen en personeelskosten. De betreffende wet- en regelgeving zijn opgenomen in het door de raad vastgestelde normenkader.  De gemeente ziet toe op het naleven van betreffende wet- en regelgeving door het uitvoeren van controles.

Bevindingen 2025 
Een van de omvangrijkste controles ten behoeve van dit criterium is de controle op de naleving van de Europese aanbestedingswet. Deze controle resulteert in een onrechtmatigheid van € 791.000. De geconstateerde onrechtmatigheden hebben met name betrekking op aanbestedingen in het fysieke domein.

Enerzijds is er sprake van contracten uit voorgaande jaren. Anderzijds loopt de organisatie tegen het feit aan dat er opdrachten van dezelfde aard zijn aangegaan. Met deze verschillende opdrachten maar werkzaamheden van dezelfde aard is meermaals de Europese aanbestedingsgrens overschreden.

In lijn met de verbetermaatregelen van vorig jaar, werken we sterk aan de bewustwording op gebied van de aanbestedingswetgeving in de organisatie. De organisatie bekijkt per gevonden onrechtmatigheid hoe en of de fout kan worden gecorrigeerd in de nabije toekomst.

De gemeente moet voorkomen dat mensen en organisaties misbruik maken van regelingen, zoals subsidies of uitkeringen. Dit betekent dat de gemeente controleert of de maatregelen om misbruik te voorkomen, goed werken. Fraude door eigen medewerkers (bijvoorbeeld valse facturen) valt niet onder de definitie van misbruik en wordt dan ook niet in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen.

Bevindingen 2025 
Op basis van de uitgevoerde controles zijn in het verslagjaar geen afwijkingen of bevindingen geconstateerd ten aanzien van de naleving van dit beleid. De interne beheersmaatregelen worden voldoende geacht de risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik binnen de gestelde toleranties te beheersen.

Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke rechtspersoon waarin de gemeente Drimmelen een bestuurlijk én financieel belang heeft. Bestuurlijk belang betekent dat de gemeente zeggenschap heeft door vertegenwoordiging in het bestuur of door stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat de gemeente ter beschikking heeft gesteld en dat niet verhaalbaar is. Of het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat wanneer de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt.

De West-Brabantse gemeenten hebben regionaal een nota Verbonden Partijen vastgesteld en in 2024 is deze nota geëvalueerd en herzien naar aanleiding van de herziening van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). In deze nota zijn de spelregels vastgelegd voor het aangaan van verbonden partijen, de algemene en specifieke kaders en de gemeentelijke doelstellingen. Daarmee ontwikkelde de raad een visie op het geheel aan samenwerkingsverbanden.

Daarnaast hebben we een nieuwe verbonden partij, de baronie samenwerking. De samenwerking richt zich op thema's wonen, welzijn en zorg. 

Verbonden partijen zijn samenwerkingsverbanden waarin de gemeente Drimmelen zowel een bestuurlijk als financieel belang heeft, waardoor zij medeverantwoordelijkheid draagt, oftewel 'mede-eigenaarschap'. Een financieel belang betekent dat de gemeente risico loopt en kan worden aangesproken als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Bestuurlijk belang houdt in dat de gemeente zeggenschap heeft, bijvoorbeeld via deelname in het bestuur of door het uitoefenen van stemrecht. In Drimmelen betreft dit voornamelijk gemeenschappelijke regelingen.
Met de inwerkingtreding van de nota Verbonden Partijen op 1 januari 2024, is de visie van de gemeente op het beheer van verbonden partijen en de maatregelen om risico’s te beheersen, vastgelegd. Deze visie, gedeeld door de West-Brabantse gemeenten, benadrukt dat het aangaan van een duurzame financiële en bestuurlijke relatie een instrument kan zijn om taken efficiënter uit te voeren en maatschappelijk rendement te verhogen. Hierbij staat het principe van 'good governance' centraal, wat inhoudt dat er een nauwe samenhang moet zijn tussen sturing, beheersing, toezicht, en samenwerking tussen gemeenten en gemeenschappelijke regelingen, gericht op het realiseren van maximaal maatschappelijk rendement.

In deze paragraaf staat de gemeentelijke visie op het grondbeleid en de verwachte uitvoering daarvan. Daarnaast worden de verwachte financiële resultaten en de inschatting van de risico’s van de gemeentelijke grondexploitatie complexen gepresenteerd.

De toelichting op de grotere faciliterende projecten is verwoord in de toelichting behorende bij programma 3 - thema Woningbouw en ruimte. Hier staat ook een toelichting op de Omgevingsvisie, welke wij in 2026 gaan actualiseren na de evaluatie in 2025. De Omgevingsvisie geeft de belangrijkste ruimtelijke kaders voor ons grondgebied en geldt als belangrijk toetsingsdocument voor ruimtelijke initiatieven. Het grondbedrijf had in 2025 zes eigen grondexploitatie complexen waarvoor de raad een grondexploitatie vastgesteld heeft. Zie verderop in deze paragraaf een nadere toelichting op deze complexen.

Over de eventuele fiscale winsten uit de exploitatie van gronden wordt vennootschapsbelasting (Vpb) geheven. Door onze belastingadviseur wordt een zogenaamde quick scan (deze loopt altijd achter) uitgevoerd om te berekenen of er sprake is van een belastingplicht voor de Vpb. De aangifte 2024 wordt begin 2026 afgerond en de quick scan voor 2025 wordt daarna gelijk opgepakt. Uit de scan zal blijken of er voor 2025 een belastingplicht ontstaat hetgeen niet de verwachting is. De verwachting is dat deze plicht ook niet de komende jaren ontstaat.

In de Omgevingsvisie van de gemeente uit 2021 is het streven aangegeven dat we 150 woningen of meer per jaar toevoegen. Dit is verder geconcretiseerd en uitgewerkt in het in 2022 vastgestelde Programma Wonen 2030 ‘Drimmelen groeit’; in de periode 2022 t/m 2030 hebben we de ambitie om 1.500 woningen toe te voegen, met het accent op de periode 2022 t/m 2026 met hierin gemiddeld 200 woningen per jaar.

Om dit te realiseren, werken we met een woningbouwprogrammering van grote tot kleine plannen, waarbij het aantal te realiseren woningen uitgesmeerd is over projecten, kernen en  jaren. Waar mogelijk geven we prioriteit aan de grotere woningbouwplannen.

In 2025 zijn er 57 nieuwe woningen toegevoegd in de gemeente. Het grootste deel daarvan is gerealiseerd in Lage Zwaluwe over de projecten Olmhof (13 dure koopwoningen gericht op senioren) en de Willibrorduslocatie (22 grondgebonden woningen waarvan het merendeel goedkoop en/of betaalbaar betreft). Verder zijn er 7 woningen opgeleverd binnen het plan Sociaal Cultureel Dorpshart in Made (2 koopappartementen en 5 koopwoningen gericht op senioren) en zijn de eerste 2 woonwagens opgeleverd aan de Tuinbouwweg in Made. De overige 4 zijn net in het nieuwe jaar opgeleverd. De rest van de toevoegingen zijn individuele woningtoevoegingen en enkele projecten waar twee woningen zijn gerealiseerd.

Daarmee komen we in 2025 niet aan het streven om gemiddeld 200 woningen per jaar toe te voegen. Dit is in lijn met landelijk achterblijvende realisatiecijfers. Een aanzienlijk deel is te verklaren door externe factoren: een aantal grote woningbouwprojecten zoals de Verlengde Elsakker (88 woningen in Wagenberg), Rietlanden (211 woningen in Drimmelen) en Munnikenhof (81 woningen in Terheijden) liggen stil in afwachting van behandeling/uitspraak van de Raad van State. Verlengde Elsakker en Munnikenhof waren in eerste instantie voorzien voor 2025, maar vanwege het uitblijven van een uitspraak verschuiven deze projecten verder in de tijd.

Wanneer we kijken naar het perspectief voor de komende jaren, geeft onderstaande grafiek daarvan een goed beeld.

In de periode 2022 t/m 2026 worden naar verwachting 902 woningen opgeleverd.

Het zwaartepunt van de opleveringen ligt in 2026. Dit is logisch aangezien we aan het begin van deze collegeperiode onze ambitie flink naar boven hebben bijgesteld en het planproces inclusief bouwen wel enkele jaren duurt. Ook door o.a. juridische procedures komen projecten helaas soms minder snel tot uitvoering dan we zouden willen en schuift daardoor het opleveringsjaar op, zoals de Verlengde Elsakker in Wagenberg. 

Meer actuele en gedetailleerde informatie is te vinden in de halfjaarlijkse raadsbrief.

In Hooge Zwaluwe is eerder aan de Zuidrand grond aangekocht voor toekomstige woningbouwontwikkelingen (planning ± 130 woningen). De verdere voortgang van deze ontwikkeling wordt middels een apart raadsvoorstel voorgelegd aan de raad in 2026. Met de voorbereidende werkzaamheden en onderzoeken is reeds gestart.

In de geactualiseerde grondexploitatiecomplexen is in de meerjarenprognoses rekening gehouden met 2% voor de rente vanaf 2027, voor 2025 met het berekende omslagpercentage van 1,18%,  met 1,2% voor 2026 zijnde het laatst berekende omslagpercentage zoals berekend bij de begroting 2026.

De parameters voor kostenstijgingen  baseren we op de jaarlijkse publicatie Outlook Grondexploitaties van bureau Metafoor. Deze publicatie zet de meest recente jaarcijfers en prognoses van toonaangevende instanties op een rij. Zo ontstaat een goed beeld van de kosten- en de grondwaardeontwikkeling in de komende jaren.

De bouwkosten in de woningbouw blijven stijgen, vooral door oplopende personeelskosten en de krapte op de arbeidsmarkt waardoor de ontwikkelaars hun prijzen verhogen. Hoewel de materiaalprijzen iets stabiliseren stijgen de grondwaarden nog steeds.

In de geactualiseerde grondexploitatie projecten is rekening gehouden met verschillende parameters waarvan wij de gemiddelde prijsstijging hebben berekend voor de indexering voor de komende jaren 2026 en verder conform onderstaand overzicht.

Het percentage opbrengstenstijging wordt voor de nog niet verkochte kavels  in de huidige markt veiligheidshalve gezet op nul procent (0%). De reden hiervoor is dat de gemeente haar bouwkavels tegen de actuele marktwaarde taxeert op het moment van verkoop. Deze marktwaarde wordt bepaald door minimaal 1 onafhankelijke taxateur.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de complexen die tot en met 2025 in exploitatie zijn genomen. Deze complexen worden geactualiseerd met de najaarsnota 2026 en de toekomstige cijfers worden meegenomen in de meerjarenbegroting 2027-2029. Verderop in deze paragraaf worden de genoemde winstnemingen verder toegelicht. Onderstaande tabel geeft de boekwaarde van de verschillende complexen per 31-12-2025 weer.

Het E-veld wordt per 31-12-2025 afgesloten. Er hadden in de jaren voor 2025 al winstnemingen plaatsgevonden ter grootte van € 1.146.701. Met de daarbij komende winstneming 2025 ter grootte van € 189.663 komt het totale positieve resultaat op € 1.336.365.

Voor de komende jaren worden nog de volgende uitgaven en inkomsten verwacht op de grondexploitatiecomplexen, weergegeven in onderstaande tabel.

Met de verwachte negatieve resultaten wordt al rekening gehouden in de voorziening verlies grondexploitaties. Het is voorgeschreven om zodra het verlies zich voordoet hier een voorziening voor te creëren t.l.v. het resultaat van het jaar waarin het zich voordoet. In 2025 is een storting van € 271.552 nodig om de nu verwachte verliezen te kunnen dekken. Deze storting wordt gedaan vanuit de reserve grondexploitatie.

Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het verplicht om winstnemingen te nemen in grondexploitaties waarbij een positief eindresultaat wordt verwacht. De hoogte van deze winstneming in een jaar wordt bepaald d.m.v. de voorgeschreven POC-methode. De positieve winstnemingen worden gestort in onze algemene reserve grondexploitatie.

In onderstaande tabel zie u het verloop van de winstnemingen in de komende jaren en de te nemen winstneming over het jaar 2025. Deze winstnemingen worden gestort in de reserve grondexploitatie.

Bij elke actualisatie van een grondexploitatiecomplex worden de tot dan bekende ingeschatte risico’s en kansen geanalyseerd en zo nodig bijgesteld. De risico’s voor de lopende grondexploitatiecomplexen zijn momenteel berekend op € 424.341. Bij de inschatting van de risico’s wordt gekeken naar de financiële, juridische, technische en ruimtelijke risico’s die de gemeente loopt en hierop wordt een verdeelsleutel toegepast. Het risico neemt af gedurende de looptijd van de exploitatie. In onderstaande tabel is de inschatting van het risico per complex weergegeven.

De Algemene Bedrijfsreserve Grondbedrijf dient als buffer voor de activiteiten van het grondbedrijf en is zo doende een vereveningsreserve voor de actieve grondexploitatiecomplexen.

De risico’s welke uit het grondbedrijf voortvloeien, worden door deze reserve opgevangen.  De reserve wordt gemaximeerd op de omvang van de risico's van de actieve grondexploitaties plus de vastgestelde reserve van € 450.000.

De voeding in deze reserve bestaat uit de stortingen van de verplichte winstnemingen in de grondexploitaties voortvloeiende uit de voorgeschreven POC-methode. Onttrekkingen bestaan uit de stortingen in de voorziening verlies grondexploitaties. Mocht het saldo van de reserve boven de optelsom van de ingeschatte reserve komen, dan wordt het meerdere gestort in de algemene reserve.

In januari van 2021 heeft de gemeenteraad een grondexploitatie vastgesteld voor de ontwikkeling van het Dorpshart in Made. In 2023 zijn gronden voor woningbouw bouwrijp aan de ontwikkelaar verkocht. Deze ontwikkeling laat momenteel een tekort van € 1.374.193 zien. Op dit moment vindt de bouw van het appartementencomplex met 26 appartementen op de locatie van de voormalige Mayboom plaats. Deze appartementen worden in de tweede helft van 2026 opgeleverd. In 2026 wordt ook de tweede fase van de openbare ruimte aangelegd, waaronder de tuin bovenop de parkeergarage van het appartementencomplex. Hiertoe behoort daarnaast de ruimte tussen de Bernardus, de Kloosterstraat en Kerkstraat.

Dit project wordt afgesloten per 31-12-2025 met een positief resultaat van € 1.336.364. Er hebben in 2023 en 2024 al winstnemingen plaatsgevonden van respectievelijk € 838.821 en € 307.880. In 2025 komt daar nog een laatste winstneming bij ter grootte van € 189.663. Alle winstnemingen zijn gestort in de reserve grondexploitatie.

In september 2023 is de grondexploitatie vastgesteld voor de ontwikkeling Norbartstraat – Romboutstraat in Made (IKC de Stuifhoek e.o.). In december 2023 is het bestemmingsplan voor deze gebiedsontwikkeling door de gemeenteraad vastgesteld. In 2024 is de bouw van de school met daarop 9 appartementen aanbesteed en is een deel van de school gesloopt om ruimte te maken voor een nieuwe school, een Integraal Kindcentrum (IKC). In februari 2025 is de bouw gestart van het nieuwe IKC en bedoelde appartementen. In het plangebied zullen nog 10 woningen worden gerealiseerd. Deze woningen worden naar verwachting in 2027 gebouwd. Dit nadat het IKC-gebouw met daarop 9 appartementen gerealiseerd en het voormalige schoolgebouw volledig gesloopt is. De gronden voor dit deel van de ontwikkeling zullen in 2026 aan een marktpartij worden verkocht.

Er wordt een verlies verwacht van € 321.661. De verwachting is dat de grondexploitatie in 2028 kan worden afgesloten.

Voor de Van Hooijdonklaan (vm. Willibrordusschool) in Lage Zwaluwe is in mei 2023 het bestemmingsplan inclusief grondexploitatiecomplex vastgesteld. Het plan voorziet in de bouw van in totaal 39 woningen in de plannen D'n Olm en Willibrordushof en is winstgevend. In december 2024 is de grond bouwrijp verkocht aan de ontwikkelaar. Het plan D'n Olm is inmiddels gebouwd. Het openbaar gebied moet nog worden overgedragen aan de gemeente. De woningen in het plan Willibrordus zijn in de tweede helft 2025 opgeleverd. In 2026 zal het openbaar gebied worden overgedragen waarna de plannen kunnen worden afgerond.

Voor de Tuinbouwweg in Made is in november van mei 2023 het bestemmingsplan inclusief grondexploitatie vastgesteld. Het plan omvat de uitbreiding van de woonwagenlocatie met zes standplaatsen. De verkoop van de grond aan de woningbouwcorporatie is in 2024 bekrachtigd. Het bouw- en woonrijp maken van de gronden is gestart. Het nadelig verwachte eindresultaat van dit project is momenteel begroot op € 588.335. Dit is een verhoging van € 221.644 ten opzichte van de stand per 01-01-2025 hetgeen is veroorzaakt door de extra kosten die de gemeente heeft moeten maken voor extra grondwerkzaamheden op deze voormalige vuilstort. Tijdens de uitvoering is gebleken dat de bodem aanzienlijk meer puin bevatte dan oorspronkelijk voorzien. Om het schone puin van het huisvuil te scheiden, is gedurende meerdere weken een trommelzeef ingezet. De zes woonwagens zijn inmiddels geplaatst.

De raad heeft in oktober 2025 het grondexploitatiecomplex vastgesteld met een verwacht positief resultaat van € 597.000 aan de Stuivezandsestraat voor de bouw van 21 duurzaam verplaatsbare woningen (in samenwerking met Woonvizier) en 11 woningbouwkavels. De kosten die voorheen voor het bouwrijp maken werden geraamd voor 2026 zijn gemaakt in 2025. Het resultaat is met deze jaarrekening € 10.000 lager i.v.m. met een kleine stijging van deze kosten. De opbrengsten voor de grondverkoop van de sociale huurwoningen zijn doorgeschoven naar 2026.